Ming-Chi Kuo, Apple VR gözlüğünün fiyatını açıkladı

MacRumors sitesinde yer alan bir habere göre Apple, 2022 yılının ortalarında bir sanal gerçeklik başlığı çıkarmayı planlıyor. Aynı haberde artırılmış gerçeklik gözlüğü için ise 2025 yılı işaret ediliyor.

Bu haberi basit bir söylenti olarak değerlendirmek yanlış olur. AppleTrack sitesine göre yaptığı tahminlerin %78 oranında doğruluğu onaylanmış bir analist olan Ming-Chi Kuo, Apple meraklıları tarafında takip edilen bir isim.

VR başlığı hakkında şimdilik 2 farklı fiyat konuşuluyor. Bana mantıklı gelen senaryoda; Apple, VR gözlüğü için 1000 dolarAR gözlüğü için ise 3000 dolar isteyebilir.

HoloLensMagic Leap gibi artırılmış gerçeklik gözlüklerinin 3000 dolar civarında olduğunu düşünürsek mantıklı bir fiyat gibi duruyor. Dünya çapında yaşanan ekonomik belirsizlik dururken, şimdiden kesin bir şey söylemek yanlış olur. Ama eğer fiyatlar bu seviyelerde olacaksa HoloLens’de olduğu gibi AR gözlüğünün kurumsal çözümlere yönelik olacağını düşünebiliriz.

VR dünyasının altın çocuğu Oculus Quest sanal gerçeklik başlığı fiyatının 300 dolar olduğunu düşünürsek; Apple’ın muhtemel 1000 dolar fiyat etiketi için kullanıcıları cezbedecek kendine has servisleri sunmasını beklememiz gerekir diye düşünüyorum. Son olarak kayıt altına geçmesi açısından Apple’ın VR için oyun ve film alanlarında oldukça yenilikçi gelişmeler beklediğimi de ekleyeyim.

Celanbox, VR ve AR başlıkları temizlemekte iddialı

Covid19 salgını teknolojinin kullanımını oldukça yaygınlarştırdı ve VR/AR gözlükleri de istisna değil.

Sanal gerçeklik başlıklarının yüzü saran yapısı, virüs ve zararlı bakterilerin bulaşması için oldukça uygun bir ortam sunuyor. Bu soruna çözüm üreten Cleanbox Technologies adlı firmanın görücüye çıkardığı CX1 adlı cihaz hemen hemen tüm kişisel elektronik aletleriniz için hastane seviyesinde hijyen vadediyor.


Kaynaklar:

  1. Cleanbox Tech
  2. Next Reality News

Microsoft XR uygumaları için Mesh’i tanıttı

Microsoft Ignite geliştirici konferansı sırasında çok kullanıcılı XR uygulamalarının oluşturulmasını kolaylaştıracağını söylediği yeni bir bulut tabanlı hizmet olan Mesh‘i duyurdu.

Mesh aracı geliştiricilere, kullanıcıları mekansal sesli iletişimi, bulut tabanlı data yönetimi, avatar desteği ile mekansal paylaşım imkanı sunuyor. Hizmet öncelikle kapsamlı uygulamalara yönelik olsa da, web tarayıcıları veya akıllı telefonlar gibi diğer platformları da desteklemesi öngörülüyor.


Kaynaklar:

  1. Microsoft News
  2. RoadtoVR

Lenova’dan Kurumsallar için AR Gözlük

image via Lenova Pressroom

Lenova CES-2021 kapsamsında biraz önce duyurusunu yaptığı Lenova ThinkReality A3 akıllı gözlüğünü tanıttı. Yeni smart glasses, küçük veya küresel işletmelerde ofiste veya her yerde profesyoneller ve endüstriyel çalışanlar için üretkenliği artırıyor.

Pazara sunulan en gelişmiş ve çok yönlü kurumsal akıllı gözlüklerden biri olan ThinkReality A3, iş dünyasında akıllı dönüşüm sağlamak ve daha fazla insana akıllı teknoloji getirmek için kapsamlı dijital çözümlerin bir parçası olarak sunuluyor. ThinkReality A3, özelleştirilmiş sanal monitörler ve 3B görselleştirmeden Artırılmış Gerçeklik (AR) destekli iş akışları ve kapsamlı eğitime kadar, kurumun birçok seviyesinde işleri dönüştürmeye yardımcı olması iddiasında.

Teknik özelliklerine baktığımızda, Qualcomm® Snapdragon ™ XR1 platformunu kullanırken 1080p çözünürlük sağlayan ekranlara sahiptir. 8MP RGB kamera ile uzaktan uzman kullanım durumları için 1080p video sağlarken dış ortamı izlemek için ise çift balık gözü kamera kullanmaktadır.

WalkingCat’in 15 Aralık’ta bilgi vermeden paylaştığı resimler nihayet adresini bulmuş oldu. Fiyat bilgisini henüz paylaşmayan firma çıkış tarihi olarak 2020’nin ortasını işaret ediyor. Son olarak tasarım detayı olarak sahada kullanım için cebe sığabilecek kadar küçük olan akıllı gözlük için daha güvenli ve dayanıklı kullanım için endüstriyel çerçeve seçenekleriyle kullanılabilme özelliği de olacak.

2020’nin en büyük 10 AR yatırımları

Photo by mentatdgt on Pexels.com

2020 yılı bir çok kişi için kötü geçmiş olabilir ama teknoloji firmalarının yüzünün güldüğü kesin. Parlayan yıldızın Zoom görüntülü toplantı uygulaması olduğu gerçeğini kimse reddedmiyor ama bir de henüz görünemeyen yıldızları olduğu gerçeğini de kabul etmek lazım. İşte bu sektörlerden olan ve uzaktan çalışmada en çok verim alınan teknolojiler olarak ‘Artırılmış Gerçeklik‘, ‘Karma Gerçeklik‘ ve ‘Sanal Gerçeklik‘ göze çarpıyor. Bu yüzden yatırımcıların ilgi odağında olan VR/AR gibi teknolojiler için 2020 yılının en çok yatırım alan firmalarının derlemesini hazırladım.

10 — Mira (10 Milyon Dolar)

2016 yılında kurulan Los Angeles merkezli Mira, endüstriyel düzeyde giyilebilir cihazlar ve eller serbest (hands-free) yazılım teknolojileri sağlamak için kullanılan bir mobil artırılmış gerçeklik şirketinin operatörüdür. Nisbeten uygun fiyatlı çözümleri olan firma şu ana kadar 12.7 milyon dolar yatırım almayı başarmış.

9 — Spatial (14 Milyon Dolar)

2016 yılında New York’da kurulan Spatial, toplamda 22.3 milyon dolar yatırım almış. Geçen sene pandemi ilan edilmeden hemen önce 14 milyon dolar Seri-A yatırımı alan firma, 3d gerçekçi avatarları, birlikte çalışma için kullanıcı dostu artırılmış gerçeklik araçları, her keseye uygun fiyatlandırma politikasıyla göz dolduruyor. Ayrıca benim gibi Oculus Quest kullanıcıları mağazadan bedava indirilebilen uygulamasını hatırlayacaktır. Evden çalışmanın popülerleşmeye başladığı bu seneden oldukça iyi dersler almışlar gibi gözüküyor.

8 — Talespin (15 Milyon Dolar)

Talespin, kurumsal XR (sanal, artırılmış ve karma gerçeklik) iş gücü dönüştürme çözümleri üzerinde çalışan 2015 yılında kurulan Kaliforniya merkezli bir teknoloji şirketi. Firma, VR tabanlı öğrenme ve eğitim uygulamaları oluşturmak için tescilli XR teknoloji platformunu, çalışanların emeğini desteklemek için AR saha araçlarını ve karma gerçeklik iş gücü yönetimi araçlarını kullanıyor. 2020 yılında aldığı 15 milyon dolar yatırımla birlikte toplamda 20.6 milyon dolar ile çalışmalarına devam ediyorlar.

7 — Mad Gaze (19 Milyon Dolar)

MAD Gaze, Jordan Cheng tarafından kurulan Hong Kong, Çin ve Tayvan’da ofisleri bulunan bir AR akıllı gözlük şirketidir. MAD Gaze, AR gözlükleri üreterek işletmeler ve tüketiciler için ekosistem oluştururlar. Yüksek kaliteli optik ekranlarıyla tanınır. Firma bu sene alığı 19 milyon dolarla birlikte toplam 30 milyon dolarlık yatırım çekebilmiş.

6 — Librestream (24 Milyon Dolar)

Librestream Technologies Inc., işletmeler için operasyon odaklı video işbirliği çözümü geliştirir. Patentli Onsight video işbirliği çözümü ile Librestream, geleneksel video konferans ve işbirliğine dayalı hizmetleri, açık denizdeki petrol kulesi veya üretim tesisi katı gibi video ile daha önce erişilemeyen yerlere kadar genişletir. 2003 yılında kurulan ve yüksek teknoloji özellikleriyle yatırımcıların dikkatini çeken firma bu sene aldığı 24 milyon dolarla birlikte toplam 44.3 milyon dolarlık fon bulabilmiş.

5 — Nreal (40 Milyon Dolar)

Bir başka akıllı gözlük üreticisi Nreal bu sene yatırımcılardan 40 milyon dolarlık fon toplayabildi. Çinli firma Magic Leap ile davalık olmuş ve neticede yara almadan yoluna devam edebilmişti. Toplamda 71 milyon dolarlık yatırım hiç de azımsanacak bir miktar değil. Akıllı gözlük pazarının gelecek yıllarda hareketleneceğinden ise hiç şüphem yok.

4 — Envisics (50 Milyon Dolar)

İnsanların dünyayı görme ve etkileşim kurma biçimini değiştirme mottosuyla yola çıkan Envisics, İngiltere merkezli olarak 2018 yılında kurulmuş. Envisics, otomobiller için dinamik bir holografik görüntü platformu geliştirerek sürücülere gelişmiş bilgi gösterge tabloları sağlayır. Platform, öncü teknolojileri ve patentli algoritmalarının bir kombinasyonu yoluyla otomotiv head-up ekranlarını dönüştürerek kullanıcıların sürükleyici dinamik holografi aracılığıyla daha akıllı ve daha güvenli araçlara sahip olmalarını sağlayor. Daha ilk yatırım turunda bile 50 milyon dolar almayı başaran firmanın ismini gelecekte daha çok duyacağız gibime geliyor.

3 — Mojo Vision (51 Milyon Dolar)

Benim özellikle takip ettiğim ve favori teknolojilerimden olan AR kontakt lensler geliştiren firma Mojo Vision 2020’de 51 milyon dolar fon toplamayı başardı. 2015 yılında kurulan firma toplamda ise 159 milyon dolar yatırım çekebilmiş. Böylesi öncü ve etkileyici bir teknolojinin bu parayı bulması şaşırtıcı değil.

2 — Magic Leap (350 Milyon Dolar)

2010 yılında kurulan Magic Leap‘in ilk demoları herkesi heyecanlandırmıştı. Karma gerçeklik destekli akıllı gözlüğü ile yeni şeyler vadeden firma bugüne kadar toplam 3 milyar dolar yatırım almasına ve ilk nesil akıllı gözlüğünü piyasaya çıkarmasına rağmen beklenen etkiyi yaratamadı. Ama hala geç değil diye düşünmüş olacaklar gibi yatırımlar olanca hızıyla devam ediyor.


1 — Epic Games (1.78 Milyar Dolar)

İlk önce Fortnite ve daha sonra verdiği bedava oyunlarla adını duyuran Epic Games‘in son kullanıcı tarafından bilinmeyen bir yönü ise piyasada oldukça tutan oyun motoru Unreal Engine. Bu oyun motoru ile AR ve VR oyunlar geliştirebilmek mümkün. 2020 yılında aldığı 1.78 milyar dolarla birlikte toplam 3.4 milyar dolar fon toplayan firmanın 1991 yılında kurulduğunu ve oldukça eski bir şirket olduğunu hatırlatmakta fayda var.


2020 yılında covid-19 salgını sonrası eve kapananların etkisiyle değişen iş yapma biçimi teknoloji dünyasına yeni bir kapı açtı. Buradaki firmalardan çok daha fazlası benzer teknolojiler üstüne çalışıyor ve gelecekte bizi neyin beklediğinin işaretlerini veriyor. Ayrıca yatırıma ihtiyaç duymayan Microsoft (HoloLens), Google (Glass), Apple ve Facebook (Oculus) gibi firmalar da VR / AR gibi teknolojiler üzerinde çalışmaya devam ettiğini unutmayalım.


Liste https://next.reality.news/news/10-biggest-ar-investments-2020-0384145/ adresinden alınmıştır. Yazılar ve açıklamalar bana aittir.

2020 yılında Facebook teknoloji blogunun en çok okunan yazıları

Facebook, sadece sosyal ağ olmanın ötesinde artık bir çok alanda teknoloji geliştiren bir firma. Bunun en somut örneklerinden biri de sanal gerçeklik ve yapay zeka üzerine yaptıkları çalışmalar ki daha önce blogumuzda yayınlamıştık. 2020 yılı için ‘Yapay Zeka‘, ‘Sanal ve Artırılmış Gerçeklik‘ ve ‘Mühendislik‘ başlıklarında en çok okunan yazıları paylaştılar. Bende sizin için derledim.

Yapay Zeka

  1. Turizmi geliştirmek için yapay zekayı kullanma : Turistlerin kültürel miras alanlarının estetik mirasını nasıl şekillendirdiğini keşfetmek için ilk kez yapay zeka, sosyal medya ve antropolojik araştırmaları birleştirdiler. Peru’nun Cuzco kenti İnka Yolu boyunca ayak trafiğini ve aktiviteyi ölçtüler ve aynı zamanda turistlerin ziyaret ettikleri yerleri nasıl gördüklerini, şekillendirdiklerini ve deneyimlediklerini de değerlendirdiler. Bilgisayar görüşü ve istatistikleri kullanarak, bir sitenin ne kadar popüler olduğu, orada ne kadar zaman geçirildiği ve insanların yerler arasında nasıl geçiş yaptıklarıyla ilgili temel ayrıntılar hakkında araştırma yaptılar. Gelecekte bu bulguların turizm yönetimi, deneyimler ve kültürel korumaya yardımcı olabileceğini düşünüyorlar.

2. 3D fotoğraflar: Nasıl çalışırlar ve herkes nasıl çekebilir? : 3 boyutlu fotoğrafların nasıl çalıştığına dair yapay zeka destekli 3D fotoğrafların merceğinden insanı değerlendirdiler. Yapay zeka, Facebook’un özel yazılımı ile birlikte, bir kişinin deneyimini kusursuz hareket ve derinlikle yakalayan 3d fotoğraflar üretmesi için çalıştılar ve tasarım yöneticilerinden biri, akıllı telefon, bilgisayar ekranı veya VR başlığında 3D görüntülerin nasıl görünmesini sağlayacağına dair ipuçlarını ve püf noktaları paylaştı.

3. Yapay Zeka -AI-, MRI taramalarını nasıl hızlandırıyor? : AI (yapay zeka) kullanarak MRI taramalarını hızlandırmak için doktorlar ve tıbbi görüntüleme uzmanlarıyla çalışmalara devam ettiler. MRI taramaları genellikle organlar, kaslar ve diğer yumuşak dokularla ilgili sorunları teşhis etmek için en iyi araçtır, ancak çok zaman alabilir, bu da hastaları rahatsız eder ve belirli bir günde taranabilecek hasta sayısını sınırlar. Ham verilerin kabaca dörtte birinden yapay zeka ile yapılan fastMRI görüntülerinin normal MRI’larla değiştirilebildiğini ilk kez gösterdiler. Bu, klinik olarak kabul görmeye ve AI hızlandırmalı MRI’ların kullanımına yönelik önemli bir adım oldu ve daha fazla insana yardım etmek için çalışmaya devam edeceklerini belirttiler.

Artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik

  1. İş yapmanın geleceği ve bir sonraki bilgi işlem platformu : İşin geleceğine yönelik vizyonları doğrultusunda, ortak çalışma, güçlü bir topluluk duygusunun yanı sıra gerçek zamanlı bağlantılar, paylaşılan vizyon ve bağlam gerektirdiğini düşünüyorlar. Günlük iş deneyimlerini zenginleştirmek için gerekli araçları sağlamak üzere artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik tarafından desteklenen bir bilgi işlem platformu geliştiriyorlar. İşle nasıl etkileşim, bağlantı ve deneyimi yeniden şekillendirmek için AR, VR ve AI kullanarak bu yıl bazı hedeflerine ulaştıklarını ve yapacak daha çok işleri olduğunu anlatmışlar.

2. Ritmi hissedin: Beat Sabre ve SUBPAC, VR ritim oyununu işitme engellilere getiriyor : VR, herkes için daha erişilebilir olan sürükleyici deneyimler yaratmaya devam ediyor. Bu yıl, Beat Sabre ortak geliştiricisi Jaroslav Beck, işitme kaybı olan kişiler için Beat Saber oyun deneyimlerini zenginleştirmek için SUBPAC’ı (sese fiziksel bir boyut kazandırmak için tasarlanmış bir dokunsal ses sistemi) Beat Sabre (bir VR ritim oyunu) ile eşleştirdi. İkisini eşleştirmenin, Beat Saber’ın müzikal bileşenine yeni bir fiziksel boyut katacağını fark etti. Bu sadece oyunu daha erişilebilir hale getirmekle kalmadı, aynı zamanda Beck’i, insanların müziği duymanın yanı sıra hissetmelerini sağlamak için yalnızca SUBPAC’ın teknolojisini kullanarak müzik bestelemeye zorladı.

3. Oculus, bir hayatta kalma korku sanal gerçeklik deneyimi olan ‘Lies Beneath’ oyununu oynar : Bir hayatta kalma korku oyunu olan Lies Beneath, Oculus Quest ve Rift Platformunda ilk kez yer aldı. Lies Beneath oynamak, oyuncularının sayfayı çevirmesine ve görünüşte gerçek gibi görünen bir anlatıya katılmasına izin veren bir çizgi romana girmek gibidir. Bir oyuncunun karanlık, tehlikeli ve sürekli değişen bir alemde bir canavarlar yelpazesinde gezinme deneyimini incelediler. Oyunun, kaybolan karakterler, yarasa benzeri hortlaklar, kırmızı gözlü hayaletler ve ayırt edilemeyen yollardan oluşan yaratıcı dünyasında, sanal tehditler, oyunculardan fiziksel tepkiler gelebiliyor.

4. Sualtı dünyası için vatandaş diplomat : Çok sayıda derin dalıştan sonra ortaya çıkan okyanus enkazının ayrıntılarıyla büyülenen Laura James, başkalarının önemli okyanus eserlerini tanımasına yardımcı olmak için bir VR eğitim aracı ve oyunu yarattı. James’e göre, VR destekli keşif, okyanusta yaşayan gemi enkazı eserlerini ortaya çıkarmayı ve aynı zamanda okyanus ekosistemlerine yönelik çevresel zorlukları anlamayı içeriyor. İnsanlara teknoloji yoluyla sualtı dünyasının derinliklerine dalma fırsatları vermenin, onların görünmeyen yerlere bağlanmalarına yardımcı olacağını umuyor.

Mühendislik

  1. Facebook’un hiper ölçekli veri merkezi Odense’yi ısıtıyor : Yüzde 100 yenilenebilir enerji ile desteklenen bu veri merkezi, yerel bir hastane de dahil olmak üzere çevredeki evleri ve diğer binaları ısıtmak için ısı geri kazanımı kullanan bir site ile onu bir adım öteye taşıdı. Çok disiplinli mühendisler, mimarlar, tasarımcılar, tesis operatörleri ve enerji uzmanlarından oluşan bir ekip, binlerce sunucunun ürettiği düşük sıcaklıktaki ısıyı yakalamak ve geri kazanmak ve ısıyı ücretsiz olarak sunmak için 80.000 metrekarelik üç binadan oluşan tesisi tasarladı. çevredeki topluluğa.

2. Facebook Afet Haritaları, Avustralya’nın benzeri görülmemiş orman yangınlarından etkilenenlere yardım ediyor : Afet Haritaları, Avustralya’nın benzeri görülmemiş orman yangınlarından etkilenenlere yardım etmek için gereken gerçek zamanlı bilgileri sağladı. Gerekli bilgileri sağlayarak ve yardım çalışanlarının insanların nerede olduklarını, nasıl tahliye ettiklerini ve en çok hangi kaynaklara erişmeye ihtiyaç duyduklarını belirlemelerine yardımcı oldular. Avustralya yangınları başladığında, bu gerçek zamanlı haritaları, insani müdahalelerini bilgilendirmek ve desteklemek için 100’den fazla Data for Good ortağıyla paylaştılar.

3. Bağlantıyı desteklemenin yeni yollarını keşfetmek : Dünyayı birbirine bağlamak için daha kapsamlı çabaların bir parçası olarak, Peru, Tayland, Filipinler, Irak ve Myanmar dahil olmak üzere bir dizi ülkede Discover (Free Basics girişimimize dayanan yeni bir ürün) hizmetini sunmaya başladılar. Keşfet, katılımcı mobil operatörlerden günlük ücretsiz veri dengesi kullanarak herhangi bir web sitesinde gezinmek için kullanılabilecek bir mobil web ve Android uygulamasıdır. Keşfet ile, insanların bağlantıda kalmasına yardımcı olacak yeni yollar sağladılar. Koronavirüs kamu sağlığı krizinin ortasında, Discover ana sayfasında COVID-19 kaynaklarını vurgulayarak doğru sağlık bilgilerine erişimi artırmak için kullandılar.

Sanal Gerçeklik Notları – 5

(1) Baş izleme ve VR kaydı alırken görüntü sabitleme özellikleri de dahil yeni Oculus v20 yazılım güncellemesi yayınlandı.

(2) Oculus, bağımsız yazılım satıcısı (ISV) programının birinci yıldönümünü kutluyor.

(3) Apple, VR avatarlar üzerine uzman Spaces adlı sanal gerçeklik şirketini satın aldı.

(4) 16 Eylül’de online olarak gerçekleşeceği duyurulan Oculus Connect etkinliğinin 7.si bu seneden sonra Facebook Connect olarak düzenlecek.

(5) Amazon, yeni bir artırılmış gerçeklik alışveriş aracı olan Room Decorator’u kullanıma sundu.

(6) Bigscreen VR video izleme uygulamasına DLNA desteği geldi.

(7) Facebook Horizon hakkında yeni bilgiler paylaşıldı.

  • Echo VR, Oculus Quest için resmi olarak başlatıldı.
  • HP, Reverb G2 lansmanının öncesinde VR için “Heyecan Verici Duyurular” yapacaklarını açıkladı.
  • Medal of Honor: Above and Beyond FPS oyunu, Oculus Rift için geliyor. Quest’te oynamak için PC gerekecek.
  • Oculus Medium VR yaratıcılık uygulaması Adobe Medium oldu.

(1) Bu haftanın ilk haberi Oculus sanal gerçeklik başlıklarına yeni gelen bir güncellemeyle ilgili. İnsanlar yüksek ücretler ödeyerek aldığı aletlerden en iyi şekilde yararlanmak ve güncel teknolojilere uyumlu olmasını istiyor. Donanımların el verdiği ölçüde de bunu yazılımla uzun süre sağlayabilmek mümkün. Örnekleri mevcut. Bu ay Oculus Rift S ve Quest’e gelen v20 güncellemesi her ne kadar ufak hataları düzeltmek için yayınlansada PC tarafında Oculus Rift S için kayda değer. Zira, kullanıcıların şikayet ettiği baş takip ve VR kaydı alırken titreyen görüntülerin düzeltilmesi noktasında iyileştirmeler yapılmış. Quest tarafında ise partiye katılanlardan istediği kişinin sesini kısabilme özelliği gelmiş. Eskiden ses kapatmak özelliği kullanıldığında partiye katılan tüm kullanıcıların sesi kısılıyordu. Eylül ayında muhtemel Oculus Connect 7 etkiliğinde büyük bir güncelleme gelir diye umuyorum. Geçen hafta duyurulan Facebook ve Oculus hesaplarının birleşimi, beni büyük bir değişim içinde olduğumuzu düşündürmeye itiyor.


(2) Diğer haberimiz yine Oculus‘la ilgili. Firmanın geçen sene Eylül ayındaki Oculus Connect 6 etkinliğinde iş dünyası için duyurduğu ISV (Independent Software Vendor) programı yani ‘Bağımsız Yazılım Satıcısı‘ programının birinci yıldönümü için blogunda yazı yayınladı. Öncellikle ISV programından bahsetmek gerekirse; Oculus iş dünyasında Fortune 2000’e giren şirketlerle çalışmış VR aracılığıyla eğitimlere, simülasyonlara, veri görselleştirmelerine veya uzak işbirliğine odaklanmış olarak çözümler üreten kurumsal geliştiriciler veya bağımsız yapımcılarla işbirliği yapmak için düzenlediği bir program. Programın ilk yılında kriterleri sağlayan 600’den fazla uygun başvuru yapılmış. Geçen seneye göre şirketlerin VR dünyasına daha sıcak baktığı ve çözüme odaklı daha net istekleri olduğu belirtilmiş. Sonuç olarak 3 trendin yükseldiği söyleniyor.

Birincisi; VR kullanım alanları gelişiyor. Nestle ve Hilton gibi firmaların çalışanları VR kullanarak eğittiği, son aylarda evden çalışmanın yaygınlaşmasıyla işletmelerin uzaktan işbirliği ve üretkenliği artıran VR çözümleri geliştirmek için ortaklıklar arayışında olduğu, Ford gibi şirketlerin VR araçlarıyla 3 boyutlu tasarımlar yaptığı ve bazı firmaların 3 boyutlu avatarlarla birlikte çalışma araçlarının kullandıklarının bilgisi verilmiş.

İkincisi; program katılımcılarının bir konu üzerine daha çok yoğunlaştığı ve çözümler üretebildiklerinin bilgisi verilmiş.

Üçüncü olarak; katılımcıların şirkete özel çözümlerden hazır paket çözümler hazırlamaya başlaması olarak açıklanmış.

Daha geniş bilgi almak ve programa katılan şirketlerin VR modellerini incelemek için Oculus Developer blogundaki yazıyı okumanızı öneririm


(3) Bir sonraki haber geçen hafta söylediklerimi onaylar nitelikte. VR ile ilgili Apple’dan daha fazla haber göreceğimizi söylerken şaka yapmıyordum. Apple cephesinin ünlü websitelerinden 9to5mac adlı websitesinin yayınladığı habere göre; yüz ifadelerini sanal ortamdaki avatarlara entegre edebilen Spaces girişimi Apple tarafından satın alındı. Spaces internet sitesinde anasayfada ‘Yeni yolcuklara doğru‘ başlıklı bir mesaj paylaşarak, bir anlamda haberi doğrulamış oldu. DreamWorks’den ayrılan Bred Herman ve Shiraz Akmal tarafından 2016 yılında kurulan şirket, lokasyon bazlı eğlence alanına odaklandı. Sessizliğiyle ünlü Apple cephesinde satın alımla ilgili olarak açıklama yok. Ama benim burada asıl dikkatinizi çekmek istediğim nokta şu; Nasıl ki, iPhone’dan sonra mobil telefon pazarı daha önce hayal edilemeyecek bir şekil aldıysa, bence Apple’ın çıkaracağı sanal veya artırılmış gerçeklik gözlüğünden sonra sektör yeni bir eşik atlayacak. Bunun ayak sesleri iyice gelmeye başladı. İlk bulduğum fırsatta Apple’ın sanal gerçeklikle ilgili satın alım ve yaptığı atılımlarla ilgili özel bir dosya hazırlamayı düşünüyorum. Gelişmeler için sosyal medya hesaplarımızı takip etmenizi öneririm.


(4) Bir sonraki haber bir çok yeniliği içinde barındıran etkinlikle ilgili. Bu yıl 7.si düzenlenecek olan Oculus Connect etkiliğinin tarihi ve hatta yeni adı açıklandı. Bu seneden itibaren Facebook Connect olarak adlandırılacak ve 16 Eylül tarihinde online olarak düzenlenecek. İsteyen herkesin katılımına açık olup Fabook Reality Labs‘ın facebook sayfası ve Oculus Venues üzerinden yayınlanacak etkinlikte Fabook Horizon ve Spark AR dahil merak edilen her şeyin cevap bulacağı söyleniyor. Ayrıca duyurulan bir başka yenilik ise; Facebook’un VR/AR takımının yeni adı Facebook Reality Labs olarak yenilendi. Oculus Research olarak başlayan macera büyüyerek ve Facebook’un çekim alanına girerek devam ediyor. Ekibin ar-ge çalışmaları oldukça yoğun ve sitemizde daha önce bir kaç defa yayınladıkları araştırmalarla ilgili yazılar yazmıştım. Bence gerçekçi olmak gerekirse; şu an kullanılan başlıklar, yayınlanan uygulamalar ya da oyunlar biraz beta sürümü gibi. Tabi ki biz kullanıcılarda biraz beta kullanıcısı oluyoruz. Ama anlaşılan o ki, önümüzdeki seneden itibaren, oyunun kuralları değişiyor. Oculus veya Facebook Reality artık yeni bir aşamaya geçme niyetinde. Uzun zamandır harcanan emekler ve bilgi birikimi, artık meyvelerini vermeye başlıyor…


(5) Sıradaki haber dünyanın en büyük alışveriş sitesinin artırılmış gerçeklik hamlesiyle ilgili. Amazon, mobilyaları ve diğer ev eşyalarını kendi odanızda görmenizi sağlayacak yeni bir artırılmış gerçeklik –AR– alışveriş aracı olan Oda Dekoratörü (Room Decorator) adlı ürünü piyasaya sürdü. Bunun gibi araçlar daha önce yayınlanmış olsa da Amazon‘un yayınlacağı uygulamanın farkı aynı anda birden fazla nesneyi ekleyebilmesi. Ekledikten sonra görüntüyü kaydedebilir ve daha sonra başka birine gösterebilirsiniz. Kararsız hanımların ve eşyaların yerini defalarca değiştirmek zorunda kalan erkeklerin sanırım baya hoşuna gidecek. An itibariyle Amazon’un iOS uygulaması veya internet tarayıcınızda uyumlu mobilyalar için eğer ‘view in your room‘ yani ‘odanızda görüntüleyin‘ butonu görüyorsanız kullanabilirsiniz. Gerçi bir dakika. Biz Türkiye yaşıyoruz… Bizim için henüz mümkün değil, sadece ABD’li kullanıcılara özel bu uygulama, bizim için sadece dünyada kullanılan güncel teknolojilerden haberdar olma anlamına olsa da gündeme eklemeden geçemedim.


(6) Bir sonraki haber benim favori uygulamlarımdan biri olan bigscreen video izleme uygulaması ile ilgili. Geçtiğimiz Haziran ayında duyurulan kendi dosyalarınızı VR başlıklara yükleyerek izleme özelliğinden sonra, DLNA desteği de geldi. Kısaca DLNA desteğinden bahsetmek gerekirse, uyumlu cihazlar arası dosya transferine gerek kalmadan kablolu veya kablosuz olarak bir cihazda oynatılan medyayı diğer cihazda da görüntüleme. Yani günümüz android telefonlarda izlediğiniz bir filmi akıllı tv’ye kablosuz bağlayarak izlemek gibi bir şey. Tabi burada önemli nokta uyumlu cihazların olması. Basit bir özellik olarak görünebilir ama bence oldukça dikkate değer ve hayatı kolaylaştıran bir güncelleme olmuş. Ayrıca yakında binlerce 2D ve 3D filmin platforma geleceği de söylenmiş. Unutmadan söyleyeyim maalesef Türkiye’den film kiralama özelliği açık değil. Ama hiç açılmayacak anlamına da gelmiyor… Bakalım ilerki zamanlarda daha nasıl yeniliklerle gelecekler.


(7) Haftanın son haberi yine Oculus cephesinden. Eylül ayındaki etkinlik yaklaştıkça her hafta yeni duyurular gelecek gibi duruyor. Bu sefer Facebook Horizon hakkında yeni bilgiler paylaşıldı. Gelecek haftadan itibaren davetiyesi olanlar kapalı beta sürümünü deneyebilecek. Davetiye almak için bir sayfa paylaştılar ama henüz Türk kullanıcılar için açık değil ve açılacağını da hiç sanmıyorum. Horizonda oluşturulan plaza ve yerlerin tamamı yine horizon oluşturma araçları kullanılarak fb takımı tarafından yapıldığı söylenmiş. Bu imkanları yeni kullanıcılar da erişecek. Sınırsız imkanlarla isteğiniz her şeyi yapma veya istediniz her yere gitme gibi seçenekler sunuyor olması diğer geleneksel sosyal medya mecraların ayıran farkı ortaya koyuyor. Hey gidi hey… Tüm dünyada geleneksel medyanın sonunun geldiği konuşulurken artık alıştığımız sosyal medyanın bile dönüşümüne şahitlik edebiliriz. Tabi bunun için bir şart var. VR veya AR donanım ve araçları akıllı telefonlar kadar yaygınlaşması ve günlük hayatımızda sıradan hale gelmesi. Dünya ekonomik, siyasi ve teknolojik olarak bir dönüşümün eşiğinde. Neler olup biteceğini hep birlikte göreceğiz.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Notları – 4

  • (1) İşletmeler için VR/AR başlıklar üreten Varjo, 54 milyon dolar Seri-C yatırımı aldı. Bu yatırımla birlikte toplamda 100 milyon dolarlık fon sağlamış oldu.
  • (2) VR başlıklar için sanal ev uygulaması Alcove, 20 Ağustos’ta Oculus Quest’e geliyor.
  • (3) Oculus Venues’e gelen yeni lobi ve sosyal etkileşim güncellemesi, Facebook Horizon’u bekleyenlerde heyacan yarattı.
  • (4) Beat Saber severlerin heyacanla beklediği yeni müzik paketi açıklandı. 11 şarkısıyla Linkin Park artık Beat Saber’da.
  • (5) Ekim ayından itibaren Oculus VR başlıklarını ilk defa kullananlar için Facebook hesabı gerekecek. 2023’de ise herkes için.
  • (6) Değişik facebook hesaplarıyla aynı Oculus VR başlığı kullanmak mümkün olacak.
  • (7) Apple’ın VR başlıklar için fiziksel sınırları algılama üzerine patent aldığı ortaya çıktı.

(1) 2016 yılında Finlandiya’da kurulan ve işletmeler için VR ve AR başlıklar üreten firma Varjo54 milyon dolarlık Seri-C yatırımı aldı. Aldığı bu fonla kurulduğundan bugüne toplamda 100 milyon dolarlık yatırım almış olduVolvoTesi ve NordicNinja gibi girişim gruplarından sağlanan bu fonla, sektör lideri donanım ve yazılım ürünlerini daha hızlı bir şekilde geliştirmek ve dünya çapında pazar payını artırmak için kullanacağını açıkladı. Sağlanan finansmanla birlikte şirketin yönetiminde de bazı değişiklikler oldu. Şirketin COO’su Timo Toikkanen, artık CEO olarak görev yapacak. Eski CEO ve kurucu ortak olan Niko Eiden ise yönetim kurulu üyesi CXO olarak görev alacak. Şirketin yeni CEO’su yaptığı açıklamada: ‘Dünyanın büyük bir kısmı uzaktan çalışmaya devam ederken, sanal ve karma gerçeklik kullanım durumları için muazzam talep görüyoruz‘ derken işlerin oldukça iyi gittiğini ve ‘Büyüyen yatırımcı grubu desteğiyle, operasyonları ölçeklendirmeyi ve müşterilerin çalışma şekillerini dönüştürmek için ihtiyaç duydukları en son teknolojiyi sunmayı dört gözle bekliyoruz‘ şeklinde açıklama yaptı.

Bu arada VarjoBoeing, Volvo, Siemens ve Audi gibi büyük ölçekli firmalarla çalıştığını söylemekte yarar var. Retina kalitesinde görüntü ile yüksek kaliteli karma gerçeklik başlıkları sunmayı amaçlayan şirket alınan bu yatırımla vites yükseltecek gibi görünüyor.


(2) Malum salgın tüm dünyada bazı aileleri zorunlu karantinalarla ayrı yerlede kalmak zorunda bırakırken, bazılarının da evde beraber daha çok zaman geçirmesine neden oldu. Hatta söylentilere göre beraber vakit geçiren eşler, ayrılmanın eşiğine gelmiş ama, neyse özel hayata girmeyeyim. Eğer gerçek hayatta sevdiklerinizde veya ailenizle ortak geçirdiğiniz zamanın azlığından şikayetçiyseniz hoşunuza gidebilecek bir uygulamadan bahsedeceğim. Alcove adlı uygulama ile sanal bir evde sevdiklerinizle beraber olma ve birlikte sanal paylaşımlar yapabilmeniz mümkün. Evcil hayvan besleyebilir, fotoğraflar paylaşabilir, müzik dinleyebilir, video izleyebilir, satranç oynayabilir, dünya üzerinde 360 derece görüntülerle değişik yerleri ziyaret edebilirsiniz. Yani ev ortamında olma hissi ile bir çok deneyim paylaşma imkanı sağlıyor.Daha önce Oculus Go için yayınlanan uygulama, Oculus Quest mağazasında 20 Ağustos’ta yerini alacak ve maalesef diğer platformlar için haber yok. Ücretsiz olacak uygulama ne kadar ilgi çekecek birlikte göreceğiz.


(3) Sıraki haber geçen sene tanıtımı yapılan ve 2020‘de çıkacağı söylenen sosyal medyanın VR hali olan Facebook Horizon‘la ilgili. Aslına Oculus‘un ‘Venues‘ yani ‘Mekanlar‘ adlı uygulaması güncelleme aldı. Bu güncellemede, geçen seneki FB Horizon’un tanıtım videosunda olduğu gibi avatarlarların ve lobinin olması heyacan yaratmaya yetti. Oculus Venues uygulaması 2018 yılında yayınlanan ve belirli takvimle yeni etkinlikleri keşfederek sanal gerçeklik dünyasında sosyalleşme imkanı sağlıyor. Şimdilik sınırlı bir kullanıcıya açılan yeni ‘Venues‘ uygulamasındaki avatarların yer almaya başlaması merakla beklenen horizon‘un ön gösterimi gibi düşünülebilir. Facebook Horizon’un çıkış tarihi belli değil ama Eylül ayında Oculus Quest 2’nin tanıtılacağı konuşulurken belki bir sürprizle karşılaşabiliriz. VR platformlarda sosyal mecralar mevcut. Bununla birlikte 2 milyardan fazla kullanıcıya sahip bir şirketin, yeni teknolojileri kullanarak evrim geçirmesi şüphesiz diğer sosyal medya mecralarını da etkileyecektir. Belki Instagramtwitter veya tiktok gibi bazı uygulamalar VR platformlara özel sanal gerçeklik dünyasına özel bazı özellikler sunmaya başlayabilir. Tabi ki tüm bunların olması için en önemli kriterler olarak kullanıcı sayısının ve etkileşim oranlarının artması gerekebilir. Kişisel tahminim olarak, önümüzdeki 2-3 senede sosyal medya platformlarında büyük dönüşümler bekliyorum. Merkeziyetsizlik, 5g ile anlık bağlantılı, yapay zeka, sanal veya artırılmış gerçeklik odaklı dönüşümler. Şimdilik yapabileceğimiz tek şey izlemek ve takip etmeye devam edeceğim.


(4) Beat Saber, hani şu sanal gerçeklik başlıklarıyla, ritimli şarkılar eşliğinde ışın kılıcıyla kutuları parçalama oyunu. İşte bu oyun şu ana kadar en çok sansasyon yaratan müzik paketini açıkladı. Bu sefer Linkin Park11 şarkısıyla VR dünyasında kutuları parçalamak için görsel şölene eşlik edecek. Bu arada tanıtım videosunda grubun sanırım en meşhur şarkısı ‘Numb‘ seçilmiş. Çıkar çıkmaz yabancı VR paylaşım platformlarında videoları yayınlanan ve hakkında çokça konuşulan müzik paketinin fiyatı 14 dolar. Ama önce 30 dolara Beat Saber oyununu almanız gerekiyor. Yani size toplamda 44 dolara mal olacak. Paketle birlikte yeni ortamların ve ışıklandırmalarla görsel özelliklerin eklendiği oyun kullanıcıları sesle birlikte görsel olarak da doyurmayı amaçlıyor. Oculus Quest ve Rift için yayınlanan müzik paketini, şimdilik dolar kuru nedeniyle, sadece youtube videolarından izlemeye devam edeceğim gibi görünüyor. Bizi bu hale düşürenler utansın diyecem ama hiç utanacaklarını sanmıyorum. Neyse… Açtırma kutuyu söyletme kötüyü!

Linkin Park’ın Beat Saber Eklenen Şarkıları:

– Bleed It Out
– Breaking the Habit
– Faint
– Given Up
– In The End
– New Divid
– Numb
– One Step Closer
– Papercut
– Somewhere I Belong
– What I’ve Done


(5) Oculus blogunda 18 Ağustos’ta yayınlanan yazıyla birlikte yeni sosyal özelliklerin duyurusu yapıldı. An itibari ile Facebook hesabı olmadan sadece Oculus ID ile kullanabilen sanal gerçeklik başlıkları Ekim ayından itibaren ilk defa hesap açacaklar için sadece Facebook hesabı ile kullanabilir hale gelecek. Yani bir Oculus başlığı alacaksanız Facebook hesabınızın da olması zorunlu olacak. Facebook hesabı olmadan kullanmak isteyen mevcut kullanıcılar, 1 Ocak 2023’e kadar süre verilmiş. Eğer bu tarihe kadar Oculus hesabını Facebook’a bağlamazlarsa, VR başlıklarını sınırlı özellikle kullanmaya devam edebilecekler. Facebook konuyla ilgili sosyal kullanmak daha güzel, yeni özellikler ekleyeceğiz, multiplayer oyunlar olacak, canlı yayınlar olacak, oculus facebook’la daha güzel minvalinde açıklamalar yapmış. VR sosyal platform Facebook Horizon’un bu sene açılacak olması, şirketin önümüzdeki senelerde çok ciddi adımlar atabileceğini gösteriyor. Ben kişisel olarak Oculus hesabımı facebook’la birlikte kullanıyorum. Ama çevremde facebook hesabı olmayan veya neredeyse hiç kullanmayan çok kişi var. Bilemiyorum, eğer sanal gerçeklik gözlükleri yaygınlaşırsa, facebook için platformdan kaçan gençleri tekrar çekmek için bir fırsat doğabilir ya da mevcut kullanıcıların kaçışını izleyebiliriz.


(6) Sıradaki haber bir önceki haberin devamı niteliğinde. Oculus başlıkları bir hesapla eşleştirilebiliyor ve başkası kullandığı zaman kendi hesabıyla giriş yapma ve hesap bilgililerini görüntüleme imkanı yoktu. Ya cihazı sıfırlamak ya da yeni bir başlık almak gerekiyordu. Oculus ve Facebook hesaplarının birleştirme kararıyla birlikte VR başlıklara birde fazla kişinin giriş yapma özelliğinin geleceği de duyurulmuş oldu. Böylece farklı kişilerin aynı başlıktaki oyunlarda ve uygulamalarda kişiselleştirme imkanı doğmuş olacak. Aile veya arkadaş grubunda kullanılıyor bile olsa gizliliğin önemi için güzel bir karar fakat şu işi Oculus hesapları içinde devreye alsalar, facebook hesabını zorunlu tutmasalar, kullanıcıları daha mutlu edebilirlerdi. Şimdilik ne zaman geleceği belli olmayan özellik, Eylül ayında yapılması planlanan tanıtım toplantısında yeni sanal gerçeklik başlığı ile birlikte duyurulması olası gibi görünüyor.


(7) Apple cephesinde sanal gerçeklik ile ilgili hiç bir açıklama olmamasına rağmen, yakında (?) VR gözlüğü çıkaracağından sektördeki kimsenin şüphesi yok. Yayınladığı iş ilanlarısatın aldığı şirketler ve son olarak VR başlıklar için ‘fiziksel sınırları algılama‘ üzerinde başvurduğu patent dosyasının ortaya çıkması. Yayınlanan patent başvurusundan anladığım kadarıyla fiziksel mesafe algılama sistemi iki aşamada çalışıyor. İlk aşamada başlık takılıyken gitmemesi gereken yere yaklaştığında, göze yansıyan görüntüde bir uyarı işareti beliriyor. Eğer sanal gerçeklik başlığı takılıyken daha önce ayarlanan sınıra gelirse, bulunduğu ortamın görsel bir temsili direkt olarak kullanıcının gözüne yansıtılıyor. Aslında Oculus Quest kullanıcılarının aşina olduğu sisteme benziyor. Daha önce ayarlanan sınıra yaklaşınca kullanıcı tarafından belirlenen bölge gösteriliyor, eğer sınır aşılırsa Oculus’un ‘Pass Through’ dediği özellik devreye giriyor, kullandığı uygulama duruyor ve dışardaki ortamın siyah-beyaz düşük çözünürlüklü görüntüsü göze yansıtılıyor. Kullanıcı arayüzü geliştirmede Apple’ın insan duyularına hitap edebilen kullanımı kolay ve sadece tasarım çizgisini devam edeceğini düşünmek yanlış olmaz. Sanırım gelecek şey olan yaklaştıkça buna benzer haberler görmeye devam edeceğiz.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Notları – 3

(1) HTC Vive’ın geliştirici pazar araştırmasının ikinci bölümü açıklandı. Bu sefer geliştiricilerin sorunlarıyla ilgili bilgiler var.

(2) Mozilla’nın sanal gerçeklik başlıkları için geliştirdikleri internet tarayıcısı ‘Firefox Reality’nin PC için ön izleme sürümü yayınlandı. Diğer yandan 250 kişiyi işten çıkardı ve XR geliştirme ekibini dağıttı.

(3) HoloLens 2 uygulaması HoloPatient, doktorlara Covid-19 hastalarını teşhis etmede yardım edecek.

(4) Hitman III’ün PSVR desteği içereceğini duyurdu. Ocak 2021’de meraklılarıyla buluşacak.

(5) Yılın flaş VR Oyunlarından Star Wars: Squadrons, 2 Ekim tarihinde çıkıyor.

(6) 5G destekli akıllı gözlük Nreal Light, Güney Kore’de LG ve Samsung telefon seçenekleriyle satışa sunulacak.

(7) Oculus Quest kullanıcıları için pil destek ünitesi geliyor.


(1) HTC’nin her sene düzenlediği ve 350’den fazla uygulama geliştiricinin katıldığı pazar araştırmasının 2.bölümü açıklandı. Hatırlarsanız geçen hafta açıklanan ilk bölümüyle ilgili bilgiler vermiştim. Bu hafta ise geliştiricilerin karşılaştığı sorunlara değinilmiş. ‘Karşılaştığınız en büyük donanımsal problem nedir?‘ sorusuna gelen cevap aslında sürpriz değil. Geliştiricilerin %49’u yani yarısı VR gözlüklerin fiyatlarının yüksek olması cevabını vermiş. %12’si bilgisayara bağlanma, %10 mevcut sistemleri sanal gerçeklik başlıklarıyla entegre etme gibi sorunlar yaşadıklarını ifade etmişler.

‘Mevcut geliştirme araçlarının en büyük dezavantajları nedir?‘ diye sorulduğunda geliştiricilerin %29’u multiplayer ve sosyal etkileşim özelliklerinin eksik olmasından yakınmış. %26’sı oyun motorlarının sınırlandırmalarından, %23’ü geliştirme arayüzlerinin yetersizliğinden, %17’si hazır kullanabilen öğelerin yetersizliğinden dert yanmış.

Geliştiricilere ‘Vr tabanlı uygulamaları geliştirmek ve ticarileştirmek açısından sizin için en büyük zorluk veya caydırıcı unsur nedir?‘ diye sorulduğunda %27’si hedef kitlenin azlığından, %18’i yatırımcıların ve fon sahiplerinin sektörün geleceği hakkında endişelerinden, %14’ü kullanıcı deneyimindeki zorluklardan, %13’ü ise donanım gelişiminin yavaş olmasında şikayet etmiş.

Aslında bu rakamlar bağlamında söylenecek çok şey olmasına rağmen en temel unsuru ifade etmek istiyorum. Para! Henüz yeterince yaygınlaşmamış ve satış rakamlarının geleneksel donanım ve yazılım sektörüne göre nispeten çok az olması, yatırımların geri dönüş hızının yavaş olması hala sektör önünde bir engel olarak durduğu anlaşıyor. Teknolojinin gelişimi için kesin tahminler yapmak zor. VR sektörünün nasıl gelişeceğini hep birlikte göreceğiz.


(2) Mozilla’nın Sanal Gerçeklik için tasarlanmış web tarayıcısı Firefox Reality, bir süredir bağımsız VR cihazlarda mevcuttu. Oculus QuestOculus GoHTC Vive ve Pico gibi VR gözlükleri için destek sunuyordu. Mozilla, yeni PC sürümü ile WebXR özellikli tarayıcısını PC bağlantılı VR başlıklara da sunacak. 2 boyut, 3 boyut ve 360 derece görünüm özelliklerini de barındıran tarayıcı için Mozilla, gizlilik ve güvenlik özelliklerini de öne çıkarıyor. Uzun bir süredir geliştirilmeye devam eden web tarayacısının özellikleri artarak devam edecek gibi duruyordu ama diğer bir haber işlerin pek de yolunda gitmediğini gösteriyor. RtoVR sitesinin haberine göre Mozilla 250 kişiyi işten çıkarmış. ve WebXR geliştirme ekibi dağıtılmış. Neyseki sosyal etkileşim odaklı Mozilla Hub’ın geliştirilmeye devam edeceği açıklanmış. Şirket blogunda alınan aksiyonları kısa vadeli amaçlar için değil uzun vadeli sürdürülebilir bir gelecek için yaptıklarını açıklamışlar. İşten çıkarmalar için ‘Zor Zamanlarda Değişim için Çalışanlara Mesaj‘ başlıklı şirket içi yazı yayınlamış. Sanırım başlık bile mesajın içeriğini anlatmaya yetiyor. Umarım Netscape’ın başına gelenler Mozilla’nın başına gelmez.


(3) GIGXR tarafından geliştirilen ve Microsoft HoloLens 2 karma gerçeklik gözlüğü için yayınlanan HoloPatient adlı uygulama, sağlık çalışanlarına pandemi sürecinde yardım edecek. İngiliz sağlık eğitim (Health Education England) ve NHS ile işbirliğinde geliştirilen uygulamanın ücretsiz olduğunu belirtmek istiyorum. Firma yaptığı açıklamada, uygulamayı kullanmak için her hangi bir ön eğitime veya HoloLens deneyimine ihtiyaç olmadığını söylüyor. Uygulama Covid-19’la mücadele için hastalığın standartlaşmış 4 aşamasına göre çalışıyor. Hastalığa özgü belirti ve semptomları tanımak için realistik fotoğraf ve holografik videoları kullanıyor. Ayrıca uygulama ile hastalığın değerlendirmesi, risk yönetimi yapmak mümkün. Sağlık sektöründe artırılmış gerçeklik uygulamalarının artması son aylarda sıkça gördüğümüz bir durum. Bu aralar pandeminin ikinci dalgası konuşulurken sektörle alakalı yeni daha neler çıkacak birlikte göreceğiz.


(4) Half Life Alyx ve Microsoft Flight Simulator gibi yapımlara gelen sanal gerçeklik desteği, sektörü ne kadar etkiledi bilemem ama artık başka oyunlara gelen VR desteği beni şaşırtmıyor. IO Interactive, World of Assassination Trilogy kapsamında geliştirdiği ve serinin son oyunu olan Hitman 3’ü Ocak 2021’de piyasaya sürecek. Tahmin edin ne oldu. Evet yeni Hitman oyunu da VR destekli. Verilen bilgiye göre şimdilik sadece PSVR desteği alacak oyun için Ajan 47‘yi gözlüğün içinden kontrol etmek, Hitman severler için ilginç ve yeni bir deneyim olacağı kesin. Ne kadar beğenileceğini anlamamız için yaklaşık 6 ay daha beklememiz gerekecek ama merak edenler için VR destekli oynanmış oyunun tanıtım videosu yayınlandı bile. Linki websitemizdeki yazıda mevcut.


(5) Hazır oyunlardan bahsetmişken EA’dan yılın flaş sanal gerçeklik destekli oyunlarından biri olan Star Wars: Squadrons, 2 Ekim tarihinde SteamVR üzerinden OculusValve Index ve HTC Vive için meraklılarıyla bulaşacak. Yıldız savaşları serisini sevenler kokpitin içinde sonsuz uzayda düşman gemileri kovalarken, yakıtın azaldığını görüp kendilerini ana gemiye mi; yoksa en yakın dost gezene mi dönmek, diye sorarken bulmuş olabilir. İşte bunları sanal gerçeklik ortamında yaşayabilmek artık mümkün olabilecek. İşin şakası bir yana, yeni çıkan oyunların VR destekli olması sektör için iyi haber. Tabi her şeyin bir bedeli olduğunu da unutmayalım. Oyun için ön sipariş fiyatı 280 TL olarak belirlenmiş. Bu arada oyunun PCxboxPS4 ve Epic Games üzerinden de satıldığını hatırlatalım. Yani sanal gerçeklik başlığınız yoksa ve Star Wars hayranıysanız size uygun bir seçenek var.


(6) Sanal gerçeklik başlıkları son bir kaç senedir hayatımıza girmeye başlamıştı. Ama akıllı gözlükler Google’ın Glass denemesinden sonra uzun bir süre ortadan kayboldu. Magic Leap’ın 2bin küsür dolarlık tüketicinin alamadığı gözlüğü saymazsak tabi. Magic Leap’ten ayrılan Xu Chi tarafından kurulan Nreal, 2 seneden uzun bir araştırma geliştirme sonrasında ilk ürünü Nreal Light’ı 21 Ağustos’ta Güney Kore‘de nihayet çıkartıyor. 5G destekli Samsung Note 20 ya da LG Velvet seçenekleri ile satılacak artırılmış gerçeklik gözlüğünün sadece 88 gram olması dikkat çeken noktalardan bir tanesi. Diğer özellikleri arasında 52 derecelik görüş açısı, 6 DoF (6 hareket ekseni algılama), görüntü izlemeyi de sayabiliriz. 3 boyutlu ‘Nebula‘ arayüzü ile gelen gözlük, 2 boyutlu çok kullanılan uygulamaları 3 boyuta çevirerek kullanıcının gözüne yansıtıyor. Google ChromeFacebookKakao TalkInstagram gibi çok kullanılan uygulamalarla uyumlu gözlük için belirlenen fiyat 600 dolar civarında ve sadece Güney Kore için geçerli. Dünyanın geri kalanı için fiyat ve çıkış tarihi hakkında açıklama yok. Ama bu sene için yeni ülkelerde satışa sunulduğunu görmek şaşırtıcı olmayacaktır. Satışa sunulmasında en büyük etkenin 5G altyapısı olduğunu düşündüğümüzde ülkemiz sınırları içinde görmeyi ummak bile mümkün değil.

Nreal‘ın karma gerçeklik gözlüğü kendi çapında bir bilgisayar olduğu da hatırlatmakta fayda var. Gözlükle birlikte kabloyla bağlı bir kontrolcü ve işlemci ünitesinin birlikte geldiği gerçeğini unutmamak lazım. Yani sadece gözlükle iş bitmiyor. Nreal Light, her şeye rağmen karma gerçeklik sektörü için dev bir adım. Şirketin CEO’su Xu ChiDünyanın ilk son kullanıcıya hitap eden AR gözlüklerini sunduğunu ve bunun mobil internet sektörü için tarihi bir an olduğu açıklamasını yaptı. Biz de bu tarihi ana şahitlik etmişler olarak akıllı gözlüklerin akibetini izlemeye devam edeceğiz.


(7) Benim gibi Oculus Quest kullanıcılarının oldukça sevineceği bir haber. Bilindiği gibi Quest kablosuz ve bağımsız bir VR başlığı. Yani cihazın çalışması için gereken tüm donanım cihazın üstünde ve hatta ön tarafında bulunuyor. Bu da cihazın kullanımı sırasında rahatsızlıklara neden oluyor. Ayrıca 2-2,5 saatlik kullanım süresi bazı kullanıcılar için yetersiz geliyordu. Bu iki probleme birden çözüm getiren VR Power Battery Pack adlı pil destek ünitesi ABD’de önümüzdeki haftalarda satışa sunulacak. 21 Ağustos’ta raflarda yerini alacak ve 60 dolara satılacak cihaz RebuffReality adlı firma tarafından üretiliyor. Firmanın iddiasına göre 10.000 mAh kapasitesi olan pil ile 8 saat VR oyun oynamak, 10 saat video izlemek mümkün. UploadVR haber sitesinin yaptığı inceleme izlemeye değer.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Notları – 2

  • (1) Google tarafından satın alınan akıllı gözlük firması North tüm faaliyetlerini durduracağını açıkladı.
  • (2) Kullanıcıların beğenisini kazanmış sanal gerçeklik oyunu Moss (2018)‘un arkasındaki stüdyo Polyarc, 9 milyon dolarlık Seri-B yatırımı aldı.
  • (3) Birinci şahıs nişancı (FPS) oyunu Onward (2020) Oculus Quest için yayınlandı.
  • (4) Yılların eskitemediği oyun Microsoft Flight Simulator’a VR desteği geliyor. Ama bir şartla!
  • (5) Bağımsız VR uygulama ve oyun geliştiricileri için Oculus’un 5.sini düzenlediği destek programı Oculus Launch Pad 2020 için başvurular başladı.
  • (6) Black Mirror dizisinden çıkmış gibi görünen AR kontakt lensleri tahmin ettiğimizden daha erken gelebilir.
  • (7) HTC her sene düzenlediği Vive geliştiricileri pazar araştırması sonucunu yayınladı.
  • (8) Steam’in her ay yayınlanan donanım ve yazılım anketinin Temmuz sonuçları açıklandı.
  • (9) HumbleBundle ve Oculus mağazada VR oyunlarda indirim fırsatı.

(1) İlk haberimiz büyük balığın küçük balığı yutmasıyla ilgili. 30 Haziran tarihinde Google tarafından satın alınan akıllı gözlük üreticisi North, tamamiyle Google bünyesine geçerek kendi ürünlerini piyasadan çekiyor. 2012 yılında Thalmic Labs olarak başlayan North, 30 Haziran’daki satın alımın ardından Focals adını verdikleri akıllı gözlüklerinin üretimini “azaltacağını” açıklamıştı. Anlaşıldığı kadarıyla eski defterlerle uğraşmak istemeyen Google, 31 Temmuz itibariyle ise tamamiyle Focals akıllı gözlük üretimini durdurup tüm sistemleri kapatacaklarını açıkladılar. Daha önce satın alan kullanıcılarına ise paraları iade edilecek. Tabi ki geliştirilmekte olan Focals 2.0 akıllı gözlükler ise artık üretilmeyecek. Alınan bu kararlar ile Google’ın bu satın almadaki amacının Google Glass akıllı gözlükleri için insan kaynağını genişletmek olduğu anlaşıldı. Bu arada aklıma bazı sorular da gelmiyor değil. Acaba, Apple Glass ile benzer zamanlarda ve Apple’a rakip olabilecek son kullanıcıya hitap eden yeni bir ‘Google Glass’ gelebilir mi? Bilemiyorum ama sanırım bunun için biraz daha beklememiz gerekecek.


(2) Şirket haberleri devam ediyor ve yeni haberimiz yatırım bulan bir VR şirketi ile ilgili. Kullanıcıların beğenisini kazanmış VR oyunu Moss (2018)‘un arkasındaki stüdyo Polyarc, 9 milyon dolarlık Seri-B yatırımı aldı. Resmi blogunda yayınladıkları yazıyla yatırımı duyuran stüdyo, bu yatırımla birlikte sanal gerçeklikten sonra artırılmış gerçeklik için de oyunlar yapmayı planlıyor. Hiro Capital liderliğinde alınan bu fonla birlikte, şirkete yapılan toplam yatırım miktarı 12.5 milyon dolara ulaşmış. Şirketten biraz bahsetmek gerekirse: Polyarcsanal gerçekliğin görsel ve etkileşimli büyüsü ile yeni ve orijinal dünyalar inşa etme mottosuyla, 2015 yılında kurulmuş Seattle merkezli bir VR/AR oyun stüdyosu. 2018 yılında yayınladıkları Moss oyunu ise her yaşa uygun tek oyunculu, aksiyon-macera-bulmaca karışımı etkileyici görsellere sahip bir sanal gerçeklik oyunu. Aldığı bu yatırımın meyvelerini takip etmeye devam edeceğim. Çünkü belli ki bu stüdyodan güzel bir şeyler çıkacak.


(3) Sıradaki haber Oculus Quest için yeni çıkan bir oyunla ilgili. Sanal gerçeklik başlıkları için oyunlar geliştiren Downpour Interactive takımı, 1 seneden fazladır üzerinde çalıştıkları FPS yani birinci şahıs nişancı oyunu Onward‘u 30 Temmuz itibariyle piyasaya sundu. Quest için 24.99 dolar fiyata satılan oyun, Oculus Rift platformu için ise aynı fiyata erken erişim imkanı sağlıyor. Yapılan ilk değerlendirmeler olumlu. Hatta, an itibariyle, en çok satanlar listesinde ise ilk sıraya yerleşti bile. Çok oyunculu, takım halinde veya tek kişi olarak oynanabilen oyunun tanıtım videosu, yıllar önce multiplayer counter strike oynadığım günleri aklıma getirdi. 2020 yılında artık deneyim tamamiyle farklı. Yeni teknolojiler, oyunu oynama deneyimi değil oyunu yaşama deneyimi sunuyor. Biliyorum oyun fiyatları yüksek, VR başlıklar bulunmuyor bulunsa bile fahiş fiyatlara satılıyor ama bu durum da bana bilgisayarların ve cep telefonlarının ilk çıktığı yılları hatırlattı. Pahalı, ulaşılamaz olduğu günleri… Şundan hiç şüphem yok. Bugün cep telefonu nasılsa, çok uzak olmayan bir gelecekte VR başlıklarda aynı hale gelecek. Her ne kadar Türkiye’de dolar kuru nedeniyle hissedemesek te dünya genelinde satış rakamlarını düşündüğümde bence gelmeye başladı bile… Bakalım zaman neler gösterecek.


(4) Sıradaki haber yılların eskitemediği oyun Microsoft Flight Simulator ile ilgili. Asobo Studio ve Microsoft‘dan geliştiricilerin düzenlediği basın brifingi sırasında açıklanan ve Microsoft Flight Simulator‘a (2020) bu sonbahar geleceği kesinleşen sanal gerçeklik desteği, VR başlık sahiplerini heyacanlandırmaya yetti. Ama hemen söyleyeyim maselef işin bir de ‘ama’sı var. Şimdilik sadece HP Reverb G2‘ye gelecek olan oyun, diğer sanal gerçeklik başlıkları için de ileri bir tarihte geleceği söylendi. Geliştiricilerin PC oyunları üzerine haber sitesi Polygon‘a yaptığı açıklamada, HTC ViveOculus ve Valve‘in kendi cihazları da dahil olmak üzere ek VR gözlüklere uyumluluk eklemek için HP Reverb G2 lansmanında sonra çalışmaya başlayacaklarını söylemişler. Kendi deneyimlerime göre tahminim, eğer bir tarih verilmiyorsa bir sene daha beklemek gerekebilir. Bu arada bilmeyenler için şunu hatırlatma fayda olabilir, HP Reverb G2 VR başlığı Windows Mixed Reality platformu altında Microsoft ile ortaklaşa üretiliyor. Oyunun kendisi 18 Ağustos tarihinde çıkacak olmasına rağmen Reverb G2’nin sonbaharda çıkması nedeniyle VR desteği çıkacak VR başlıkla eş zamanlı olarak eklenecek.


(5) Sıradaki haber geliştiricelere destek programıyla ilgili. Bağımsız VR uygulama ve oyun geliştiricileri için Oculus‘un 5.sini düzenlediği destek programı Oculus Launch Pad 2020 için başvurular başladı. Oculus’un VR sektörünün gelişimi için farklı eğitim alanlarından gelecek vaat eden VR içerik oluşturucularına uygulamalı eğitim ve ekonomik destek için tasarlanmış Launch Pad organizasyonu için başvurular 20 Ağustos‘a kadar sürecek. Bu yılki Launch Pad katılımcıları geçmişten farklı olarak Eylül ayında sanal bir eğitim kampına katılacak. Bu açıklamayla beraber Oculus’un blogunda 2019’un kazananlarını da açıkladılar. Şüphesiz sektörün gelişimi için geliştiricilerin olabildiğince desteklenmesi ve sanal gerçeklik alanına kanalize olmalarını sağlamak gerekiyor. Bu bağlamda bu tür organizasyon ve programlar büyük önem taşıyor.


(6) Black Mirror dizisini izleyenler bu haberimize ilgi gösterecekler. Artırılmış gerçeklik kontakt lensler üzerinde çalışan Mojo Vision adlı firmadan bir yetkilinin teknoloji haber sitesine verdiği röportaja göre, AR kontakt lensleri tahmin edilenden daha kısa zamanda hayatımıza girebilir. Mojo Vision, artırılmış gerçeklik kontakt lensleri üreten, yani gözlerinize koyduğunuz ve sadece göz bozukluklarınızı düzeltmekle kalmayan, aynı zamanda size artırılmış görüş imkanı sağlayan kontakt lensler üreten bir şirket. AR gözlüklerin bile bizim için gelişmiş bir teknoloji olduğu gerçeğini düşündüğümüzde, gelecek olan şeyin teknoloji vizyonumuzu yeniden tanımlamıza neden olduğu kesin. Fütüristik dizilerde görmeye alıştığımız lensler için çalışan Mojo Vision şirketi 2015 yılında kurulmuş. 90 kişiden fazla çalışanın olduğu firma bugüne kadar 159 milyon dolar yatırım almış. Peki bu kadar yatırım ve mesai sonrasında gözümüze sadece bir kontakt lens takarak distopik senaryolarda yaşama fırsatını bize ne zaman sunacaklar. Eğer FDA’in onayında sorun çıkmazsa firmanın açıkladığı yol haritasına göre 2022 yılında görmemiz oldukça olası. İçinde microdisplay görüntü donanımı, görüntü sensörü, göz takip sensörü, pil, 5 GHz bandını kullanan bir anten ve işlemci bulunduran küçücük lensin fiyatının ise 500-900 dolar seviyesinde olması öngörülüyor. Yani iki gözünüz için alacağınız lenslerin fiyatı yaklaşık 1500 dolar seviyesinde diyebiliriz. Twitter’da bu haberi görünce ne düşüneceğimi bilemedim. Çünkü biz henüz AR gözlüklere bile ulaşamamışken bir kaç beden üstü olan lenslerin gelecek olması, ne yalan söyleyeyim, hala inanılmaz geliyor. Gerçi biz Türk vatandaşları olarak gözlüklüksüz artırılmış rüyalar görürken; 2000’li yılların teknolojisine bile ulaşmakta zorlanıyoruz ama neyse konumuz bu değil. Takip listemin başlarına aldığım firma hakkında gelişmeleri takip etmeye devam edeceğim.


(7) Bu seferki haber sektörün öncü firmalarından biri olan HTC Vive‘ın pazar araştırmasıyla ilgili. Vive geliştiricileri topluluğunun motivasyon kaynakları, hangi projelerde çalışmak istedikleri ve karşılaştığı sorunlarla ilgili her sene düzenledikleri araştırma sonuçlarında dikkat çeken detaylar var. 350’den fazla katılımcının olduğu araştırmada ‘Sanal gerçeklik sektöründe geçen yıldan bu yana neler değiştiği‘ sorusu soruluyor ve katılımcıların %53 daha fazla şirketin VR’la ilgilendiğini%43’ü daha iyi geliştirme imkanları ve bilgi kaynaklarının olduğunu%42’si daha çok son kullanıcıya ulaşabildiklerini ve %41’i ise daha fazla geliştiricinin VR sektörüne girdiğini söylemiş. Geliştiricilere hedef kitleniz kim diye sorulduğunda ise; %46’sı iş dünyası derken%44’ü son kullanıcı olduğu söylemiş. İş dünyası diyenlerin oranı geçen yılki ankete göre %14 daha fazla olması dikkat çeken bir detay olarak önümüzde duruyor. Bu da şirketlerin ilgisinin ve VR’dan aldıkları verimin arttığının bir göstergesi sayılabilir. Geliştiriciler için iş dünyası bu kadar önemliyken, 2020 yılında en çok yıldızı parlayacak segment sorulduğunda %69’u VR oyun demiş. %63 simülasyon derken %41 ise eğitim sektörü olarak cevap vermiş. Konu ile ilgili merakı olanların raporu incelemesini tavsiye ediyorum. Linkleri sitemizdeki yazıda bulabilirsiniz.


(8) Steam kullanıcılardan aldığı datalara göre her ay yayınladığı donanım ve yazılım anketinin Temmuz ayı için VR ile ilgili sonuçları açıklandı. Haziran ayına göre en fazla yükselişi gösteren başlık %1,55 ile Steam’in kendi markası Valve Index oldu. Sonra sırasıyla Oculus Quest ve Oculus Rift S steam üzerinde kullanımı artan başlıklar olarak Temmuz ayına ismini yazdırdı. Genelde birinciliği kimseye kaptırmayan HTC Vive’ın kullanım oranı %23. Rift S %22 ve üçüncü olarak %14 ile Valve Index geliyor. Steam üzerinde sanal gerçeklik başlığı kullananların tüm kullanıcılara oranı ise %1.93. Yani yaklaşık her 50 kişiden biri sanal gerçeklik başlığı kullanıyor. Oran düşük görünebilir fakat hem VR başlığı hemde VR oyun fiyatlarını düşündüğümüzde kullanım oranın artması için bir süre daha beklememiz gerecek.


(9) Bu haftanın son haberi VR oyun severleri için dikkate değer zira oyunların fiyatları göz önüne alındığında her kuruşun değeri var. HumbleBundle Steam üzerinden PC bağlantılı başlıklar için bir çok oyunu destekleyen indirim kampanyası başlattı. %90’lara kadar varan indirimler sağlayan site TL fiyatlandırması ile biz Türk kullanıcılar için az da olsa bir miktarda bu şekilde kazanç sağlıyor. Maalesef bu video yayınlandığında bitmek üzere olacak kampanyada dikkat çeken oyunlar arasında; FALLOUT4 WindowsMR, HTC Vive destekli olarak %70 indirimle 125 TL, SUPERHOT VR %40 indirimle 105 TL, ZERO CALIBER VR %25 indirimle 130 TL’den satılıyor.

Ayrıca Oculus mağazada da yaz indirimlerin başlamasıyla bir çok oyuna indirimle sahip olabilmek mümkün. İndirim oranı %20 ve %30 arasında değişen kampanya 9 Ağustos’a kadar devam edecek. Oculus mağazasında ise dikkat çeken indirimlerin başında SUPERHOT VR ve PISTOL WHIP bundle oyunu var. 2 oyuna birden %29 indirimle 35 dolara sahip olmak mümkünken, VIRTUAL DESKTOP’a 16 dolar, GUN CLUB VR 14 dolar, THE CLIMB‘ı ise 22,5 dolara alabilmek mümkün. Ayrıca günlük yapılan indirimleri takip ederek başka oyunlara daha düşük fiyattan ulaşabilmek mümkün. PC oyunlarını düşündüğünüzde fiyatlar yüksek kaçabilir ama sektörün yolun başında olması, kaynakların PC’ye göre kısıtlı olması ve tabiki satış rakamlarının PC oyunlarıyla karşılaştırılacak bile seviyede olmaması gibi etkenler şimdilik fiyatların düşmesine izin vermiyor.Sanal gerçeklik başlıkları yaygınlaştıkça fiyatlarında daha normal hale geleceğinden şüpheniz olmasın.


Sanal gerçeklik gündemi de bu haftalık da bu kadar olsun. Blogumu twitterinstagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir beğendiyseniz youtube kanalımdan veya podcast uygulamalarından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…