Microsoft XR uygumaları için Mesh’i tanıttı

Microsoft Ignite geliştirici konferansı sırasında çok kullanıcılı XR uygulamalarının oluşturulmasını kolaylaştıracağını söylediği yeni bir bulut tabanlı hizmet olan Mesh‘i duyurdu.

Mesh aracı geliştiricilere, kullanıcıları mekansal sesli iletişimi, bulut tabanlı data yönetimi, avatar desteği ile mekansal paylaşım imkanı sunuyor. Hizmet öncelikle kapsamlı uygulamalara yönelik olsa da, web tarayıcıları veya akıllı telefonlar gibi diğer platformları da desteklemesi öngörülüyor.


Kaynaklar:

  1. Microsoft News
  2. RoadtoVR

2020’nin en büyük 10 AR yatırımları

Photo by mentatdgt on Pexels.com

2020 yılı bir çok kişi için kötü geçmiş olabilir ama teknoloji firmalarının yüzünün güldüğü kesin. Parlayan yıldızın Zoom görüntülü toplantı uygulaması olduğu gerçeğini kimse reddedmiyor ama bir de henüz görünemeyen yıldızları olduğu gerçeğini de kabul etmek lazım. İşte bu sektörlerden olan ve uzaktan çalışmada en çok verim alınan teknolojiler olarak ‘Artırılmış Gerçeklik‘, ‘Karma Gerçeklik‘ ve ‘Sanal Gerçeklik‘ göze çarpıyor. Bu yüzden yatırımcıların ilgi odağında olan VR/AR gibi teknolojiler için 2020 yılının en çok yatırım alan firmalarının derlemesini hazırladım.

10 — Mira (10 Milyon Dolar)

2016 yılında kurulan Los Angeles merkezli Mira, endüstriyel düzeyde giyilebilir cihazlar ve eller serbest (hands-free) yazılım teknolojileri sağlamak için kullanılan bir mobil artırılmış gerçeklik şirketinin operatörüdür. Nisbeten uygun fiyatlı çözümleri olan firma şu ana kadar 12.7 milyon dolar yatırım almayı başarmış.

9 — Spatial (14 Milyon Dolar)

2016 yılında New York’da kurulan Spatial, toplamda 22.3 milyon dolar yatırım almış. Geçen sene pandemi ilan edilmeden hemen önce 14 milyon dolar Seri-A yatırımı alan firma, 3d gerçekçi avatarları, birlikte çalışma için kullanıcı dostu artırılmış gerçeklik araçları, her keseye uygun fiyatlandırma politikasıyla göz dolduruyor. Ayrıca benim gibi Oculus Quest kullanıcıları mağazadan bedava indirilebilen uygulamasını hatırlayacaktır. Evden çalışmanın popülerleşmeye başladığı bu seneden oldukça iyi dersler almışlar gibi gözüküyor.

8 — Talespin (15 Milyon Dolar)

Talespin, kurumsal XR (sanal, artırılmış ve karma gerçeklik) iş gücü dönüştürme çözümleri üzerinde çalışan 2015 yılında kurulan Kaliforniya merkezli bir teknoloji şirketi. Firma, VR tabanlı öğrenme ve eğitim uygulamaları oluşturmak için tescilli XR teknoloji platformunu, çalışanların emeğini desteklemek için AR saha araçlarını ve karma gerçeklik iş gücü yönetimi araçlarını kullanıyor. 2020 yılında aldığı 15 milyon dolar yatırımla birlikte toplamda 20.6 milyon dolar ile çalışmalarına devam ediyorlar.

7 — Mad Gaze (19 Milyon Dolar)

MAD Gaze, Jordan Cheng tarafından kurulan Hong Kong, Çin ve Tayvan’da ofisleri bulunan bir AR akıllı gözlük şirketidir. MAD Gaze, AR gözlükleri üreterek işletmeler ve tüketiciler için ekosistem oluştururlar. Yüksek kaliteli optik ekranlarıyla tanınır. Firma bu sene alığı 19 milyon dolarla birlikte toplam 30 milyon dolarlık yatırım çekebilmiş.

6 — Librestream (24 Milyon Dolar)

Librestream Technologies Inc., işletmeler için operasyon odaklı video işbirliği çözümü geliştirir. Patentli Onsight video işbirliği çözümü ile Librestream, geleneksel video konferans ve işbirliğine dayalı hizmetleri, açık denizdeki petrol kulesi veya üretim tesisi katı gibi video ile daha önce erişilemeyen yerlere kadar genişletir. 2003 yılında kurulan ve yüksek teknoloji özellikleriyle yatırımcıların dikkatini çeken firma bu sene aldığı 24 milyon dolarla birlikte toplam 44.3 milyon dolarlık fon bulabilmiş.

5 — Nreal (40 Milyon Dolar)

Bir başka akıllı gözlük üreticisi Nreal bu sene yatırımcılardan 40 milyon dolarlık fon toplayabildi. Çinli firma Magic Leap ile davalık olmuş ve neticede yara almadan yoluna devam edebilmişti. Toplamda 71 milyon dolarlık yatırım hiç de azımsanacak bir miktar değil. Akıllı gözlük pazarının gelecek yıllarda hareketleneceğinden ise hiç şüphem yok.

4 — Envisics (50 Milyon Dolar)

İnsanların dünyayı görme ve etkileşim kurma biçimini değiştirme mottosuyla yola çıkan Envisics, İngiltere merkezli olarak 2018 yılında kurulmuş. Envisics, otomobiller için dinamik bir holografik görüntü platformu geliştirerek sürücülere gelişmiş bilgi gösterge tabloları sağlayır. Platform, öncü teknolojileri ve patentli algoritmalarının bir kombinasyonu yoluyla otomotiv head-up ekranlarını dönüştürerek kullanıcıların sürükleyici dinamik holografi aracılığıyla daha akıllı ve daha güvenli araçlara sahip olmalarını sağlayor. Daha ilk yatırım turunda bile 50 milyon dolar almayı başaran firmanın ismini gelecekte daha çok duyacağız gibime geliyor.

3 — Mojo Vision (51 Milyon Dolar)

Benim özellikle takip ettiğim ve favori teknolojilerimden olan AR kontakt lensler geliştiren firma Mojo Vision 2020’de 51 milyon dolar fon toplamayı başardı. 2015 yılında kurulan firma toplamda ise 159 milyon dolar yatırım çekebilmiş. Böylesi öncü ve etkileyici bir teknolojinin bu parayı bulması şaşırtıcı değil.

2 — Magic Leap (350 Milyon Dolar)

2010 yılında kurulan Magic Leap‘in ilk demoları herkesi heyecanlandırmıştı. Karma gerçeklik destekli akıllı gözlüğü ile yeni şeyler vadeden firma bugüne kadar toplam 3 milyar dolar yatırım almasına ve ilk nesil akıllı gözlüğünü piyasaya çıkarmasına rağmen beklenen etkiyi yaratamadı. Ama hala geç değil diye düşünmüş olacaklar gibi yatırımlar olanca hızıyla devam ediyor.


1 — Epic Games (1.78 Milyar Dolar)

İlk önce Fortnite ve daha sonra verdiği bedava oyunlarla adını duyuran Epic Games‘in son kullanıcı tarafından bilinmeyen bir yönü ise piyasada oldukça tutan oyun motoru Unreal Engine. Bu oyun motoru ile AR ve VR oyunlar geliştirebilmek mümkün. 2020 yılında aldığı 1.78 milyar dolarla birlikte toplam 3.4 milyar dolar fon toplayan firmanın 1991 yılında kurulduğunu ve oldukça eski bir şirket olduğunu hatırlatmakta fayda var.


2020 yılında covid-19 salgını sonrası eve kapananların etkisiyle değişen iş yapma biçimi teknoloji dünyasına yeni bir kapı açtı. Buradaki firmalardan çok daha fazlası benzer teknolojiler üstüne çalışıyor ve gelecekte bizi neyin beklediğinin işaretlerini veriyor. Ayrıca yatırıma ihtiyaç duymayan Microsoft (HoloLens), Google (Glass), Apple ve Facebook (Oculus) gibi firmalar da VR / AR gibi teknolojiler üzerinde çalışmaya devam ettiğini unutmayalım.


Liste https://next.reality.news/news/10-biggest-ar-investments-2020-0384145/ adresinden alınmıştır. Yazılar ve açıklamalar bana aittir.

Ready Hacker 1: Oculus Quest 2 Jailbreak Hazır

Photo by Mati Mango on Pexels.com

Çoğumuz için iPhone’lardan aşina olduğumuz ve bir cihaza kök (root) erişimi sağlayan Jailbreak işlemi için ‘araştırmacılar’ bu sefer Facebook’un 13 Ekim’de piyasaya çıkan VR gözlüğü Oculus Quest 2 için devreye girdi. Bilindiği üzere Facebook Oculus Quest 2 başlığını tüm özellikleriyle kullanmak için Facebook hesabını zorunlu tuttu ve Ocak 2023’den itibaren ise sadece Oculus.com hesabı ile cihaz kullanımını durduracaklarını açıkladılar.

XR alanında gizliliği ve güvenliği teşvik eden kar amacı gütmeyen XRSI, cihaz üzerinde tam kontrol sağlayan ve Facebook hesabı gerekliliğini atlayabilen bir Quest 2 jailbreak yöntemini doğruladığını iddia etti. XRSI’nin kurucusu Kavya Pearlman‘ın grubun blog’u Ready Hacker 1 aracılığıyla ‘XR İçin Onarım Hakkını Savunmak‘ (ingilizce) başlıklı yaptığı açıklamanın tamamını dileyenler okuyabilir. Bu arada şunu da hatırlatmakta fayda var; Jailbreak işlemiyle uygulamaları ve oyunları bedava dilediğiniz gibi kullanacağınız anlamını gelmiyor. XRSI‘nin amacı XR (extended reality – genişletilmiş gerçeklik) başlığı altında VR, AR ve MR teknolojilerinin güvenli ve kapsayıcı şekilde kullanılmasını sağlamak için kar amacı gütmeden kurulmuş bir oluşum.

ABD yasalarında ‘Onarım Hakkı‘ olarak geçen ve tüketici olarak satın aldığımız elektronik cihazlarını tamir etme ve değiştirme kabiliyetine izin vermeyi amaçlayan bir yasal düzenlemeyi savunan bu grup, çalışmalarını tüketicinin korunması adına yaptığını ve yasal bir zemine dayandırdığı anlaşılıyor. Facebook bu duruma nasıl cevap vereceğini merakla bekliyorum. Yayınladıkları yazıda dikkatimi çeken bir bölümü sizinle paylaşmak istiyorum.

Son tüketici elektroniğini etik olarak hackleme olmadığı sürece, mahremiyetimiz, güvenliğimiz ve veri korumamız üreticilerin insafına kalır. Hepimiz hiçbir sistemin %100 güvenli olmadığını biliyoruz ve son yıllardaki veri ihlalleri ve gizlilik skandalları, verilerimizin korunması ve etik kullanımı için teknoloji şirketlerine tam olarak güvenemeyeceğimizi gösteriyor. Bu nedenle, araştırmacılara ve etik hackerlara bu cihazları tamir etme ve güvenlik açıklarını bulma imkanı verilmesi gerçekten çok önemlidir.

Şifreler dark webde birilerine meze olduktan ve en hassas kişisel bilgilerimiz çalındıktan sonra şifre değiştirme e-postası gönderip hiç bir sorumluluk kabul etmeyen hatta çoğu zaman bir özür bile dilemeyen sözüm ona büyük şirketlerin olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Paranın bizim cebimizden çıkmasına rağmen hatalarının ceremelerini biz çekiyoruz. Kendi paramızla rezil oluyoruz deyimi maalesef günümüz teknoloji dünyası için tüketicilerin kaderi olmuş durumdayken böyle inisiyatiflerin çıkması benim açımdan oldukça önemli. Bu yüzden bu haber benim için ayrı öneme sahip.

Farkında olmasak bile hepimiz için sanal alemde yaşayan bir ‘ben‘ var. Ve bu öyle bir ‘ben‘ ki; devletleri bile birbirine düşürebiliyor. Çünkü bu gücün tek sahibi olmak istiyorlar. İşte bu güce sahip çıkmanın, devletlerin veya şirketlerin değil her bireyin öncelikleri arasında olması ve bilinçlenmesi gerektiğini düşünüyorum.

Sanal Gerçeklik Notları – 5

(1) Baş izleme ve VR kaydı alırken görüntü sabitleme özellikleri de dahil yeni Oculus v20 yazılım güncellemesi yayınlandı.

(2) Oculus, bağımsız yazılım satıcısı (ISV) programının birinci yıldönümünü kutluyor.

(3) Apple, VR avatarlar üzerine uzman Spaces adlı sanal gerçeklik şirketini satın aldı.

(4) 16 Eylül’de online olarak gerçekleşeceği duyurulan Oculus Connect etkinliğinin 7.si bu seneden sonra Facebook Connect olarak düzenlecek.

(5) Amazon, yeni bir artırılmış gerçeklik alışveriş aracı olan Room Decorator’u kullanıma sundu.

(6) Bigscreen VR video izleme uygulamasına DLNA desteği geldi.

(7) Facebook Horizon hakkında yeni bilgiler paylaşıldı.

  • Echo VR, Oculus Quest için resmi olarak başlatıldı.
  • HP, Reverb G2 lansmanının öncesinde VR için “Heyecan Verici Duyurular” yapacaklarını açıkladı.
  • Medal of Honor: Above and Beyond FPS oyunu, Oculus Rift için geliyor. Quest’te oynamak için PC gerekecek.
  • Oculus Medium VR yaratıcılık uygulaması Adobe Medium oldu.

(1) Bu haftanın ilk haberi Oculus sanal gerçeklik başlıklarına yeni gelen bir güncellemeyle ilgili. İnsanlar yüksek ücretler ödeyerek aldığı aletlerden en iyi şekilde yararlanmak ve güncel teknolojilere uyumlu olmasını istiyor. Donanımların el verdiği ölçüde de bunu yazılımla uzun süre sağlayabilmek mümkün. Örnekleri mevcut. Bu ay Oculus Rift S ve Quest’e gelen v20 güncellemesi her ne kadar ufak hataları düzeltmek için yayınlansada PC tarafında Oculus Rift S için kayda değer. Zira, kullanıcıların şikayet ettiği baş takip ve VR kaydı alırken titreyen görüntülerin düzeltilmesi noktasında iyileştirmeler yapılmış. Quest tarafında ise partiye katılanlardan istediği kişinin sesini kısabilme özelliği gelmiş. Eskiden ses kapatmak özelliği kullanıldığında partiye katılan tüm kullanıcıların sesi kısılıyordu. Eylül ayında muhtemel Oculus Connect 7 etkiliğinde büyük bir güncelleme gelir diye umuyorum. Geçen hafta duyurulan Facebook ve Oculus hesaplarının birleşimi, beni büyük bir değişim içinde olduğumuzu düşündürmeye itiyor.


(2) Diğer haberimiz yine Oculus‘la ilgili. Firmanın geçen sene Eylül ayındaki Oculus Connect 6 etkinliğinde iş dünyası için duyurduğu ISV (Independent Software Vendor) programı yani ‘Bağımsız Yazılım Satıcısı‘ programının birinci yıldönümü için blogunda yazı yayınladı. Öncellikle ISV programından bahsetmek gerekirse; Oculus iş dünyasında Fortune 2000’e giren şirketlerle çalışmış VR aracılığıyla eğitimlere, simülasyonlara, veri görselleştirmelerine veya uzak işbirliğine odaklanmış olarak çözümler üreten kurumsal geliştiriciler veya bağımsız yapımcılarla işbirliği yapmak için düzenlediği bir program. Programın ilk yılında kriterleri sağlayan 600’den fazla uygun başvuru yapılmış. Geçen seneye göre şirketlerin VR dünyasına daha sıcak baktığı ve çözüme odaklı daha net istekleri olduğu belirtilmiş. Sonuç olarak 3 trendin yükseldiği söyleniyor.

Birincisi; VR kullanım alanları gelişiyor. Nestle ve Hilton gibi firmaların çalışanları VR kullanarak eğittiği, son aylarda evden çalışmanın yaygınlaşmasıyla işletmelerin uzaktan işbirliği ve üretkenliği artıran VR çözümleri geliştirmek için ortaklıklar arayışında olduğu, Ford gibi şirketlerin VR araçlarıyla 3 boyutlu tasarımlar yaptığı ve bazı firmaların 3 boyutlu avatarlarla birlikte çalışma araçlarının kullandıklarının bilgisi verilmiş.

İkincisi; program katılımcılarının bir konu üzerine daha çok yoğunlaştığı ve çözümler üretebildiklerinin bilgisi verilmiş.

Üçüncü olarak; katılımcıların şirkete özel çözümlerden hazır paket çözümler hazırlamaya başlaması olarak açıklanmış.

Daha geniş bilgi almak ve programa katılan şirketlerin VR modellerini incelemek için Oculus Developer blogundaki yazıyı okumanızı öneririm


(3) Bir sonraki haber geçen hafta söylediklerimi onaylar nitelikte. VR ile ilgili Apple’dan daha fazla haber göreceğimizi söylerken şaka yapmıyordum. Apple cephesinin ünlü websitelerinden 9to5mac adlı websitesinin yayınladığı habere göre; yüz ifadelerini sanal ortamdaki avatarlara entegre edebilen Spaces girişimi Apple tarafından satın alındı. Spaces internet sitesinde anasayfada ‘Yeni yolcuklara doğru‘ başlıklı bir mesaj paylaşarak, bir anlamda haberi doğrulamış oldu. DreamWorks’den ayrılan Bred Herman ve Shiraz Akmal tarafından 2016 yılında kurulan şirket, lokasyon bazlı eğlence alanına odaklandı. Sessizliğiyle ünlü Apple cephesinde satın alımla ilgili olarak açıklama yok. Ama benim burada asıl dikkatinizi çekmek istediğim nokta şu; Nasıl ki, iPhone’dan sonra mobil telefon pazarı daha önce hayal edilemeyecek bir şekil aldıysa, bence Apple’ın çıkaracağı sanal veya artırılmış gerçeklik gözlüğünden sonra sektör yeni bir eşik atlayacak. Bunun ayak sesleri iyice gelmeye başladı. İlk bulduğum fırsatta Apple’ın sanal gerçeklikle ilgili satın alım ve yaptığı atılımlarla ilgili özel bir dosya hazırlamayı düşünüyorum. Gelişmeler için sosyal medya hesaplarımızı takip etmenizi öneririm.


(4) Bir sonraki haber bir çok yeniliği içinde barındıran etkinlikle ilgili. Bu yıl 7.si düzenlenecek olan Oculus Connect etkiliğinin tarihi ve hatta yeni adı açıklandı. Bu seneden itibaren Facebook Connect olarak adlandırılacak ve 16 Eylül tarihinde online olarak düzenlenecek. İsteyen herkesin katılımına açık olup Fabook Reality Labs‘ın facebook sayfası ve Oculus Venues üzerinden yayınlanacak etkinlikte Fabook Horizon ve Spark AR dahil merak edilen her şeyin cevap bulacağı söyleniyor. Ayrıca duyurulan bir başka yenilik ise; Facebook’un VR/AR takımının yeni adı Facebook Reality Labs olarak yenilendi. Oculus Research olarak başlayan macera büyüyerek ve Facebook’un çekim alanına girerek devam ediyor. Ekibin ar-ge çalışmaları oldukça yoğun ve sitemizde daha önce bir kaç defa yayınladıkları araştırmalarla ilgili yazılar yazmıştım. Bence gerçekçi olmak gerekirse; şu an kullanılan başlıklar, yayınlanan uygulamalar ya da oyunlar biraz beta sürümü gibi. Tabi ki biz kullanıcılarda biraz beta kullanıcısı oluyoruz. Ama anlaşılan o ki, önümüzdeki seneden itibaren, oyunun kuralları değişiyor. Oculus veya Facebook Reality artık yeni bir aşamaya geçme niyetinde. Uzun zamandır harcanan emekler ve bilgi birikimi, artık meyvelerini vermeye başlıyor…


(5) Sıradaki haber dünyanın en büyük alışveriş sitesinin artırılmış gerçeklik hamlesiyle ilgili. Amazon, mobilyaları ve diğer ev eşyalarını kendi odanızda görmenizi sağlayacak yeni bir artırılmış gerçeklik –AR– alışveriş aracı olan Oda Dekoratörü (Room Decorator) adlı ürünü piyasaya sürdü. Bunun gibi araçlar daha önce yayınlanmış olsa da Amazon‘un yayınlacağı uygulamanın farkı aynı anda birden fazla nesneyi ekleyebilmesi. Ekledikten sonra görüntüyü kaydedebilir ve daha sonra başka birine gösterebilirsiniz. Kararsız hanımların ve eşyaların yerini defalarca değiştirmek zorunda kalan erkeklerin sanırım baya hoşuna gidecek. An itibariyle Amazon’un iOS uygulaması veya internet tarayıcınızda uyumlu mobilyalar için eğer ‘view in your room‘ yani ‘odanızda görüntüleyin‘ butonu görüyorsanız kullanabilirsiniz. Gerçi bir dakika. Biz Türkiye yaşıyoruz… Bizim için henüz mümkün değil, sadece ABD’li kullanıcılara özel bu uygulama, bizim için sadece dünyada kullanılan güncel teknolojilerden haberdar olma anlamına olsa da gündeme eklemeden geçemedim.


(6) Bir sonraki haber benim favori uygulamlarımdan biri olan bigscreen video izleme uygulaması ile ilgili. Geçtiğimiz Haziran ayında duyurulan kendi dosyalarınızı VR başlıklara yükleyerek izleme özelliğinden sonra, DLNA desteği de geldi. Kısaca DLNA desteğinden bahsetmek gerekirse, uyumlu cihazlar arası dosya transferine gerek kalmadan kablolu veya kablosuz olarak bir cihazda oynatılan medyayı diğer cihazda da görüntüleme. Yani günümüz android telefonlarda izlediğiniz bir filmi akıllı tv’ye kablosuz bağlayarak izlemek gibi bir şey. Tabi burada önemli nokta uyumlu cihazların olması. Basit bir özellik olarak görünebilir ama bence oldukça dikkate değer ve hayatı kolaylaştıran bir güncelleme olmuş. Ayrıca yakında binlerce 2D ve 3D filmin platforma geleceği de söylenmiş. Unutmadan söyleyeyim maalesef Türkiye’den film kiralama özelliği açık değil. Ama hiç açılmayacak anlamına da gelmiyor… Bakalım ilerki zamanlarda daha nasıl yeniliklerle gelecekler.


(7) Haftanın son haberi yine Oculus cephesinden. Eylül ayındaki etkinlik yaklaştıkça her hafta yeni duyurular gelecek gibi duruyor. Bu sefer Facebook Horizon hakkında yeni bilgiler paylaşıldı. Gelecek haftadan itibaren davetiyesi olanlar kapalı beta sürümünü deneyebilecek. Davetiye almak için bir sayfa paylaştılar ama henüz Türk kullanıcılar için açık değil ve açılacağını da hiç sanmıyorum. Horizonda oluşturulan plaza ve yerlerin tamamı yine horizon oluşturma araçları kullanılarak fb takımı tarafından yapıldığı söylenmiş. Bu imkanları yeni kullanıcılar da erişecek. Sınırsız imkanlarla isteğiniz her şeyi yapma veya istediniz her yere gitme gibi seçenekler sunuyor olması diğer geleneksel sosyal medya mecraların ayıran farkı ortaya koyuyor. Hey gidi hey… Tüm dünyada geleneksel medyanın sonunun geldiği konuşulurken artık alıştığımız sosyal medyanın bile dönüşümüne şahitlik edebiliriz. Tabi bunun için bir şart var. VR veya AR donanım ve araçları akıllı telefonlar kadar yaygınlaşması ve günlük hayatımızda sıradan hale gelmesi. Dünya ekonomik, siyasi ve teknolojik olarak bir dönüşümün eşiğinde. Neler olup biteceğini hep birlikte göreceğiz.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Notları – 4

  • (1) İşletmeler için VR/AR başlıklar üreten Varjo, 54 milyon dolar Seri-C yatırımı aldı. Bu yatırımla birlikte toplamda 100 milyon dolarlık fon sağlamış oldu.
  • (2) VR başlıklar için sanal ev uygulaması Alcove, 20 Ağustos’ta Oculus Quest’e geliyor.
  • (3) Oculus Venues’e gelen yeni lobi ve sosyal etkileşim güncellemesi, Facebook Horizon’u bekleyenlerde heyacan yarattı.
  • (4) Beat Saber severlerin heyacanla beklediği yeni müzik paketi açıklandı. 11 şarkısıyla Linkin Park artık Beat Saber’da.
  • (5) Ekim ayından itibaren Oculus VR başlıklarını ilk defa kullananlar için Facebook hesabı gerekecek. 2023’de ise herkes için.
  • (6) Değişik facebook hesaplarıyla aynı Oculus VR başlığı kullanmak mümkün olacak.
  • (7) Apple’ın VR başlıklar için fiziksel sınırları algılama üzerine patent aldığı ortaya çıktı.

(1) 2016 yılında Finlandiya’da kurulan ve işletmeler için VR ve AR başlıklar üreten firma Varjo54 milyon dolarlık Seri-C yatırımı aldı. Aldığı bu fonla kurulduğundan bugüne toplamda 100 milyon dolarlık yatırım almış olduVolvoTesi ve NordicNinja gibi girişim gruplarından sağlanan bu fonla, sektör lideri donanım ve yazılım ürünlerini daha hızlı bir şekilde geliştirmek ve dünya çapında pazar payını artırmak için kullanacağını açıkladı. Sağlanan finansmanla birlikte şirketin yönetiminde de bazı değişiklikler oldu. Şirketin COO’su Timo Toikkanen, artık CEO olarak görev yapacak. Eski CEO ve kurucu ortak olan Niko Eiden ise yönetim kurulu üyesi CXO olarak görev alacak. Şirketin yeni CEO’su yaptığı açıklamada: ‘Dünyanın büyük bir kısmı uzaktan çalışmaya devam ederken, sanal ve karma gerçeklik kullanım durumları için muazzam talep görüyoruz‘ derken işlerin oldukça iyi gittiğini ve ‘Büyüyen yatırımcı grubu desteğiyle, operasyonları ölçeklendirmeyi ve müşterilerin çalışma şekillerini dönüştürmek için ihtiyaç duydukları en son teknolojiyi sunmayı dört gözle bekliyoruz‘ şeklinde açıklama yaptı.

Bu arada VarjoBoeing, Volvo, Siemens ve Audi gibi büyük ölçekli firmalarla çalıştığını söylemekte yarar var. Retina kalitesinde görüntü ile yüksek kaliteli karma gerçeklik başlıkları sunmayı amaçlayan şirket alınan bu yatırımla vites yükseltecek gibi görünüyor.


(2) Malum salgın tüm dünyada bazı aileleri zorunlu karantinalarla ayrı yerlede kalmak zorunda bırakırken, bazılarının da evde beraber daha çok zaman geçirmesine neden oldu. Hatta söylentilere göre beraber vakit geçiren eşler, ayrılmanın eşiğine gelmiş ama, neyse özel hayata girmeyeyim. Eğer gerçek hayatta sevdiklerinizde veya ailenizle ortak geçirdiğiniz zamanın azlığından şikayetçiyseniz hoşunuza gidebilecek bir uygulamadan bahsedeceğim. Alcove adlı uygulama ile sanal bir evde sevdiklerinizle beraber olma ve birlikte sanal paylaşımlar yapabilmeniz mümkün. Evcil hayvan besleyebilir, fotoğraflar paylaşabilir, müzik dinleyebilir, video izleyebilir, satranç oynayabilir, dünya üzerinde 360 derece görüntülerle değişik yerleri ziyaret edebilirsiniz. Yani ev ortamında olma hissi ile bir çok deneyim paylaşma imkanı sağlıyor.Daha önce Oculus Go için yayınlanan uygulama, Oculus Quest mağazasında 20 Ağustos’ta yerini alacak ve maalesef diğer platformlar için haber yok. Ücretsiz olacak uygulama ne kadar ilgi çekecek birlikte göreceğiz.


(3) Sıraki haber geçen sene tanıtımı yapılan ve 2020‘de çıkacağı söylenen sosyal medyanın VR hali olan Facebook Horizon‘la ilgili. Aslına Oculus‘un ‘Venues‘ yani ‘Mekanlar‘ adlı uygulaması güncelleme aldı. Bu güncellemede, geçen seneki FB Horizon’un tanıtım videosunda olduğu gibi avatarlarların ve lobinin olması heyacan yaratmaya yetti. Oculus Venues uygulaması 2018 yılında yayınlanan ve belirli takvimle yeni etkinlikleri keşfederek sanal gerçeklik dünyasında sosyalleşme imkanı sağlıyor. Şimdilik sınırlı bir kullanıcıya açılan yeni ‘Venues‘ uygulamasındaki avatarların yer almaya başlaması merakla beklenen horizon‘un ön gösterimi gibi düşünülebilir. Facebook Horizon’un çıkış tarihi belli değil ama Eylül ayında Oculus Quest 2’nin tanıtılacağı konuşulurken belki bir sürprizle karşılaşabiliriz. VR platformlarda sosyal mecralar mevcut. Bununla birlikte 2 milyardan fazla kullanıcıya sahip bir şirketin, yeni teknolojileri kullanarak evrim geçirmesi şüphesiz diğer sosyal medya mecralarını da etkileyecektir. Belki Instagramtwitter veya tiktok gibi bazı uygulamalar VR platformlara özel sanal gerçeklik dünyasına özel bazı özellikler sunmaya başlayabilir. Tabi ki tüm bunların olması için en önemli kriterler olarak kullanıcı sayısının ve etkileşim oranlarının artması gerekebilir. Kişisel tahminim olarak, önümüzdeki 2-3 senede sosyal medya platformlarında büyük dönüşümler bekliyorum. Merkeziyetsizlik, 5g ile anlık bağlantılı, yapay zeka, sanal veya artırılmış gerçeklik odaklı dönüşümler. Şimdilik yapabileceğimiz tek şey izlemek ve takip etmeye devam edeceğim.


(4) Beat Saber, hani şu sanal gerçeklik başlıklarıyla, ritimli şarkılar eşliğinde ışın kılıcıyla kutuları parçalama oyunu. İşte bu oyun şu ana kadar en çok sansasyon yaratan müzik paketini açıkladı. Bu sefer Linkin Park11 şarkısıyla VR dünyasında kutuları parçalamak için görsel şölene eşlik edecek. Bu arada tanıtım videosunda grubun sanırım en meşhur şarkısı ‘Numb‘ seçilmiş. Çıkar çıkmaz yabancı VR paylaşım platformlarında videoları yayınlanan ve hakkında çokça konuşulan müzik paketinin fiyatı 14 dolar. Ama önce 30 dolara Beat Saber oyununu almanız gerekiyor. Yani size toplamda 44 dolara mal olacak. Paketle birlikte yeni ortamların ve ışıklandırmalarla görsel özelliklerin eklendiği oyun kullanıcıları sesle birlikte görsel olarak da doyurmayı amaçlıyor. Oculus Quest ve Rift için yayınlanan müzik paketini, şimdilik dolar kuru nedeniyle, sadece youtube videolarından izlemeye devam edeceğim gibi görünüyor. Bizi bu hale düşürenler utansın diyecem ama hiç utanacaklarını sanmıyorum. Neyse… Açtırma kutuyu söyletme kötüyü!

Linkin Park’ın Beat Saber Eklenen Şarkıları:

– Bleed It Out
– Breaking the Habit
– Faint
– Given Up
– In The End
– New Divid
– Numb
– One Step Closer
– Papercut
– Somewhere I Belong
– What I’ve Done


(5) Oculus blogunda 18 Ağustos’ta yayınlanan yazıyla birlikte yeni sosyal özelliklerin duyurusu yapıldı. An itibari ile Facebook hesabı olmadan sadece Oculus ID ile kullanabilen sanal gerçeklik başlıkları Ekim ayından itibaren ilk defa hesap açacaklar için sadece Facebook hesabı ile kullanabilir hale gelecek. Yani bir Oculus başlığı alacaksanız Facebook hesabınızın da olması zorunlu olacak. Facebook hesabı olmadan kullanmak isteyen mevcut kullanıcılar, 1 Ocak 2023’e kadar süre verilmiş. Eğer bu tarihe kadar Oculus hesabını Facebook’a bağlamazlarsa, VR başlıklarını sınırlı özellikle kullanmaya devam edebilecekler. Facebook konuyla ilgili sosyal kullanmak daha güzel, yeni özellikler ekleyeceğiz, multiplayer oyunlar olacak, canlı yayınlar olacak, oculus facebook’la daha güzel minvalinde açıklamalar yapmış. VR sosyal platform Facebook Horizon’un bu sene açılacak olması, şirketin önümüzdeki senelerde çok ciddi adımlar atabileceğini gösteriyor. Ben kişisel olarak Oculus hesabımı facebook’la birlikte kullanıyorum. Ama çevremde facebook hesabı olmayan veya neredeyse hiç kullanmayan çok kişi var. Bilemiyorum, eğer sanal gerçeklik gözlükleri yaygınlaşırsa, facebook için platformdan kaçan gençleri tekrar çekmek için bir fırsat doğabilir ya da mevcut kullanıcıların kaçışını izleyebiliriz.


(6) Sıradaki haber bir önceki haberin devamı niteliğinde. Oculus başlıkları bir hesapla eşleştirilebiliyor ve başkası kullandığı zaman kendi hesabıyla giriş yapma ve hesap bilgililerini görüntüleme imkanı yoktu. Ya cihazı sıfırlamak ya da yeni bir başlık almak gerekiyordu. Oculus ve Facebook hesaplarının birleştirme kararıyla birlikte VR başlıklara birde fazla kişinin giriş yapma özelliğinin geleceği de duyurulmuş oldu. Böylece farklı kişilerin aynı başlıktaki oyunlarda ve uygulamalarda kişiselleştirme imkanı doğmuş olacak. Aile veya arkadaş grubunda kullanılıyor bile olsa gizliliğin önemi için güzel bir karar fakat şu işi Oculus hesapları içinde devreye alsalar, facebook hesabını zorunlu tutmasalar, kullanıcıları daha mutlu edebilirlerdi. Şimdilik ne zaman geleceği belli olmayan özellik, Eylül ayında yapılması planlanan tanıtım toplantısında yeni sanal gerçeklik başlığı ile birlikte duyurulması olası gibi görünüyor.


(7) Apple cephesinde sanal gerçeklik ile ilgili hiç bir açıklama olmamasına rağmen, yakında (?) VR gözlüğü çıkaracağından sektördeki kimsenin şüphesi yok. Yayınladığı iş ilanlarısatın aldığı şirketler ve son olarak VR başlıklar için ‘fiziksel sınırları algılama‘ üzerinde başvurduğu patent dosyasının ortaya çıkması. Yayınlanan patent başvurusundan anladığım kadarıyla fiziksel mesafe algılama sistemi iki aşamada çalışıyor. İlk aşamada başlık takılıyken gitmemesi gereken yere yaklaştığında, göze yansıyan görüntüde bir uyarı işareti beliriyor. Eğer sanal gerçeklik başlığı takılıyken daha önce ayarlanan sınıra gelirse, bulunduğu ortamın görsel bir temsili direkt olarak kullanıcının gözüne yansıtılıyor. Aslında Oculus Quest kullanıcılarının aşina olduğu sisteme benziyor. Daha önce ayarlanan sınıra yaklaşınca kullanıcı tarafından belirlenen bölge gösteriliyor, eğer sınır aşılırsa Oculus’un ‘Pass Through’ dediği özellik devreye giriyor, kullandığı uygulama duruyor ve dışardaki ortamın siyah-beyaz düşük çözünürlüklü görüntüsü göze yansıtılıyor. Kullanıcı arayüzü geliştirmede Apple’ın insan duyularına hitap edebilen kullanımı kolay ve sadece tasarım çizgisini devam edeceğini düşünmek yanlış olmaz. Sanırım gelecek şey olan yaklaştıkça buna benzer haberler görmeye devam edeceğiz.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Notları – 3

(1) HTC Vive’ın geliştirici pazar araştırmasının ikinci bölümü açıklandı. Bu sefer geliştiricilerin sorunlarıyla ilgili bilgiler var.

(2) Mozilla’nın sanal gerçeklik başlıkları için geliştirdikleri internet tarayıcısı ‘Firefox Reality’nin PC için ön izleme sürümü yayınlandı. Diğer yandan 250 kişiyi işten çıkardı ve XR geliştirme ekibini dağıttı.

(3) HoloLens 2 uygulaması HoloPatient, doktorlara Covid-19 hastalarını teşhis etmede yardım edecek.

(4) Hitman III’ün PSVR desteği içereceğini duyurdu. Ocak 2021’de meraklılarıyla buluşacak.

(5) Yılın flaş VR Oyunlarından Star Wars: Squadrons, 2 Ekim tarihinde çıkıyor.

(6) 5G destekli akıllı gözlük Nreal Light, Güney Kore’de LG ve Samsung telefon seçenekleriyle satışa sunulacak.

(7) Oculus Quest kullanıcıları için pil destek ünitesi geliyor.


(1) HTC’nin her sene düzenlediği ve 350’den fazla uygulama geliştiricinin katıldığı pazar araştırmasının 2.bölümü açıklandı. Hatırlarsanız geçen hafta açıklanan ilk bölümüyle ilgili bilgiler vermiştim. Bu hafta ise geliştiricilerin karşılaştığı sorunlara değinilmiş. ‘Karşılaştığınız en büyük donanımsal problem nedir?‘ sorusuna gelen cevap aslında sürpriz değil. Geliştiricilerin %49’u yani yarısı VR gözlüklerin fiyatlarının yüksek olması cevabını vermiş. %12’si bilgisayara bağlanma, %10 mevcut sistemleri sanal gerçeklik başlıklarıyla entegre etme gibi sorunlar yaşadıklarını ifade etmişler.

‘Mevcut geliştirme araçlarının en büyük dezavantajları nedir?‘ diye sorulduğunda geliştiricilerin %29’u multiplayer ve sosyal etkileşim özelliklerinin eksik olmasından yakınmış. %26’sı oyun motorlarının sınırlandırmalarından, %23’ü geliştirme arayüzlerinin yetersizliğinden, %17’si hazır kullanabilen öğelerin yetersizliğinden dert yanmış.

Geliştiricilere ‘Vr tabanlı uygulamaları geliştirmek ve ticarileştirmek açısından sizin için en büyük zorluk veya caydırıcı unsur nedir?‘ diye sorulduğunda %27’si hedef kitlenin azlığından, %18’i yatırımcıların ve fon sahiplerinin sektörün geleceği hakkında endişelerinden, %14’ü kullanıcı deneyimindeki zorluklardan, %13’ü ise donanım gelişiminin yavaş olmasında şikayet etmiş.

Aslında bu rakamlar bağlamında söylenecek çok şey olmasına rağmen en temel unsuru ifade etmek istiyorum. Para! Henüz yeterince yaygınlaşmamış ve satış rakamlarının geleneksel donanım ve yazılım sektörüne göre nispeten çok az olması, yatırımların geri dönüş hızının yavaş olması hala sektör önünde bir engel olarak durduğu anlaşıyor. Teknolojinin gelişimi için kesin tahminler yapmak zor. VR sektörünün nasıl gelişeceğini hep birlikte göreceğiz.


(2) Mozilla’nın Sanal Gerçeklik için tasarlanmış web tarayıcısı Firefox Reality, bir süredir bağımsız VR cihazlarda mevcuttu. Oculus QuestOculus GoHTC Vive ve Pico gibi VR gözlükleri için destek sunuyordu. Mozilla, yeni PC sürümü ile WebXR özellikli tarayıcısını PC bağlantılı VR başlıklara da sunacak. 2 boyut, 3 boyut ve 360 derece görünüm özelliklerini de barındıran tarayıcı için Mozilla, gizlilik ve güvenlik özelliklerini de öne çıkarıyor. Uzun bir süredir geliştirilmeye devam eden web tarayacısının özellikleri artarak devam edecek gibi duruyordu ama diğer bir haber işlerin pek de yolunda gitmediğini gösteriyor. RtoVR sitesinin haberine göre Mozilla 250 kişiyi işten çıkarmış. ve WebXR geliştirme ekibi dağıtılmış. Neyseki sosyal etkileşim odaklı Mozilla Hub’ın geliştirilmeye devam edeceği açıklanmış. Şirket blogunda alınan aksiyonları kısa vadeli amaçlar için değil uzun vadeli sürdürülebilir bir gelecek için yaptıklarını açıklamışlar. İşten çıkarmalar için ‘Zor Zamanlarda Değişim için Çalışanlara Mesaj‘ başlıklı şirket içi yazı yayınlamış. Sanırım başlık bile mesajın içeriğini anlatmaya yetiyor. Umarım Netscape’ın başına gelenler Mozilla’nın başına gelmez.


(3) GIGXR tarafından geliştirilen ve Microsoft HoloLens 2 karma gerçeklik gözlüğü için yayınlanan HoloPatient adlı uygulama, sağlık çalışanlarına pandemi sürecinde yardım edecek. İngiliz sağlık eğitim (Health Education England) ve NHS ile işbirliğinde geliştirilen uygulamanın ücretsiz olduğunu belirtmek istiyorum. Firma yaptığı açıklamada, uygulamayı kullanmak için her hangi bir ön eğitime veya HoloLens deneyimine ihtiyaç olmadığını söylüyor. Uygulama Covid-19’la mücadele için hastalığın standartlaşmış 4 aşamasına göre çalışıyor. Hastalığa özgü belirti ve semptomları tanımak için realistik fotoğraf ve holografik videoları kullanıyor. Ayrıca uygulama ile hastalığın değerlendirmesi, risk yönetimi yapmak mümkün. Sağlık sektöründe artırılmış gerçeklik uygulamalarının artması son aylarda sıkça gördüğümüz bir durum. Bu aralar pandeminin ikinci dalgası konuşulurken sektörle alakalı yeni daha neler çıkacak birlikte göreceğiz.


(4) Half Life Alyx ve Microsoft Flight Simulator gibi yapımlara gelen sanal gerçeklik desteği, sektörü ne kadar etkiledi bilemem ama artık başka oyunlara gelen VR desteği beni şaşırtmıyor. IO Interactive, World of Assassination Trilogy kapsamında geliştirdiği ve serinin son oyunu olan Hitman 3’ü Ocak 2021’de piyasaya sürecek. Tahmin edin ne oldu. Evet yeni Hitman oyunu da VR destekli. Verilen bilgiye göre şimdilik sadece PSVR desteği alacak oyun için Ajan 47‘yi gözlüğün içinden kontrol etmek, Hitman severler için ilginç ve yeni bir deneyim olacağı kesin. Ne kadar beğenileceğini anlamamız için yaklaşık 6 ay daha beklememiz gerekecek ama merak edenler için VR destekli oynanmış oyunun tanıtım videosu yayınlandı bile. Linki websitemizdeki yazıda mevcut.


(5) Hazır oyunlardan bahsetmişken EA’dan yılın flaş sanal gerçeklik destekli oyunlarından biri olan Star Wars: Squadrons, 2 Ekim tarihinde SteamVR üzerinden OculusValve Index ve HTC Vive için meraklılarıyla bulaşacak. Yıldız savaşları serisini sevenler kokpitin içinde sonsuz uzayda düşman gemileri kovalarken, yakıtın azaldığını görüp kendilerini ana gemiye mi; yoksa en yakın dost gezene mi dönmek, diye sorarken bulmuş olabilir. İşte bunları sanal gerçeklik ortamında yaşayabilmek artık mümkün olabilecek. İşin şakası bir yana, yeni çıkan oyunların VR destekli olması sektör için iyi haber. Tabi her şeyin bir bedeli olduğunu da unutmayalım. Oyun için ön sipariş fiyatı 280 TL olarak belirlenmiş. Bu arada oyunun PCxboxPS4 ve Epic Games üzerinden de satıldığını hatırlatalım. Yani sanal gerçeklik başlığınız yoksa ve Star Wars hayranıysanız size uygun bir seçenek var.


(6) Sanal gerçeklik başlıkları son bir kaç senedir hayatımıza girmeye başlamıştı. Ama akıllı gözlükler Google’ın Glass denemesinden sonra uzun bir süre ortadan kayboldu. Magic Leap’ın 2bin küsür dolarlık tüketicinin alamadığı gözlüğü saymazsak tabi. Magic Leap’ten ayrılan Xu Chi tarafından kurulan Nreal, 2 seneden uzun bir araştırma geliştirme sonrasında ilk ürünü Nreal Light’ı 21 Ağustos’ta Güney Kore‘de nihayet çıkartıyor. 5G destekli Samsung Note 20 ya da LG Velvet seçenekleri ile satılacak artırılmış gerçeklik gözlüğünün sadece 88 gram olması dikkat çeken noktalardan bir tanesi. Diğer özellikleri arasında 52 derecelik görüş açısı, 6 DoF (6 hareket ekseni algılama), görüntü izlemeyi de sayabiliriz. 3 boyutlu ‘Nebula‘ arayüzü ile gelen gözlük, 2 boyutlu çok kullanılan uygulamaları 3 boyuta çevirerek kullanıcının gözüne yansıtıyor. Google ChromeFacebookKakao TalkInstagram gibi çok kullanılan uygulamalarla uyumlu gözlük için belirlenen fiyat 600 dolar civarında ve sadece Güney Kore için geçerli. Dünyanın geri kalanı için fiyat ve çıkış tarihi hakkında açıklama yok. Ama bu sene için yeni ülkelerde satışa sunulduğunu görmek şaşırtıcı olmayacaktır. Satışa sunulmasında en büyük etkenin 5G altyapısı olduğunu düşündüğümüzde ülkemiz sınırları içinde görmeyi ummak bile mümkün değil.

Nreal‘ın karma gerçeklik gözlüğü kendi çapında bir bilgisayar olduğu da hatırlatmakta fayda var. Gözlükle birlikte kabloyla bağlı bir kontrolcü ve işlemci ünitesinin birlikte geldiği gerçeğini unutmamak lazım. Yani sadece gözlükle iş bitmiyor. Nreal Light, her şeye rağmen karma gerçeklik sektörü için dev bir adım. Şirketin CEO’su Xu ChiDünyanın ilk son kullanıcıya hitap eden AR gözlüklerini sunduğunu ve bunun mobil internet sektörü için tarihi bir an olduğu açıklamasını yaptı. Biz de bu tarihi ana şahitlik etmişler olarak akıllı gözlüklerin akibetini izlemeye devam edeceğiz.


(7) Benim gibi Oculus Quest kullanıcılarının oldukça sevineceği bir haber. Bilindiği gibi Quest kablosuz ve bağımsız bir VR başlığı. Yani cihazın çalışması için gereken tüm donanım cihazın üstünde ve hatta ön tarafında bulunuyor. Bu da cihazın kullanımı sırasında rahatsızlıklara neden oluyor. Ayrıca 2-2,5 saatlik kullanım süresi bazı kullanıcılar için yetersiz geliyordu. Bu iki probleme birden çözüm getiren VR Power Battery Pack adlı pil destek ünitesi ABD’de önümüzdeki haftalarda satışa sunulacak. 21 Ağustos’ta raflarda yerini alacak ve 60 dolara satılacak cihaz RebuffReality adlı firma tarafından üretiliyor. Firmanın iddiasına göre 10.000 mAh kapasitesi olan pil ile 8 saat VR oyun oynamak, 10 saat video izlemek mümkün. UploadVR haber sitesinin yaptığı inceleme izlemeye değer.


Sanal gerçeklik gündemi bu haftalık bu kadar olsun. Blogumu twitter, instagram ve telegram hesaplarından da takip edebilir; 1 hafta beklemeden günlük gelişmelerden haberdar olabilirsiniz. Soru, öneri ve diğer her şey için yorum yapabilir, beğendiyseniz youtube kanalından veya kullandığınız podcast uygulamasından abone olabilirsiniz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Sanal Gerçeklik Nedir?

Photo by Jessica Lewis on Pexels.com

Akşam haberlerine bakarsak 2020 yılı ölümcül salgınlarla, ekonomik krizlerle, çekirge istilalarıyla veya doğal afetlerle dolu gelebilir. Ama işin teknolojik yönü bambaşka ve gelecekte 2020 yılı dendiğinden bence teknolojik dönüşümün başladığıyapay zekamakine öğrenimisanal gerçeklikartırılmış gerçeklik gibi bir çok yeni nesil teknolojilerinin filiz vermeye başladığı yıl olarak anılacak.

Son zamanlarda takip ettiğim VR/AR teknolojileri hakkında yeni çıkan sanal gerçeklik başlıklarının özelliklerine baktığımda anlamakta zorlandığımı fark ettim. Bu nedenle kavram kargaşasını bitirmek ve bilmediğim bazı terimleri anlamak için kısa bir araştırma yaptım. Benim gibi meraklılar ve konu hakkında kısa, net ve bilgilendirici açıklamalara ihtiyacı olanlar için derledim. Bu yazıyı olabildiğince güncellemeye çalışacağım. Yeni şeyler öğrendikçe ya da açıklamalı görseller buldukça ekleyeceğim. Sizin bildiğiniz ya da aşağıda olması gerektiğini düşündüğünüz terimleri yorumlara yazarsanız hızlı bir şekilde yazıya ekleyeceğim.

SANAL GERÇEKLİK, ARTIRILMIŞ GERÇEKLİK VE KARMA GERÇEKLİK TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

VR – Virtual reality – Sanal gerçeklik nedir: Teknoloji kullanılarak oluşturulan kurgular ile gerçek ve hayalin birleştirilmesidir. Bir başka deyişle çeşitli teknolojiler kullanarak, duyu organların sanal ortamları gerçek gibi algılanmasını sağlanmasıdır.

Sanal öğrenme ortamları, turizm amaçlı sanal tur, VR oyun, sanal toplantılar veya sohbet yazılımları, 3d video araçları, iş süreçlerini hızlandırmak için verimlilik ve birlikte çalışma deneyimlerini zenginleştirmek için tasarlanmış platformlar, sanal gerçekliğin kullanım alanları olarak gösterilebilir.


AR – Augmented reality – Artırılmış gerçeklik nedir: Sanal ve fiziksel dünya arasındaki boşluğu doldurarak mevcut bir ortamın üstüne dijital katmaların eklenmesidir.


DoF – Degrees of Freedom – Özgürlük dereceleri: Hareket eksenleri (DoF) nedir: 3 boyutlu dünyamızda toplam 6 eksen yani 6DoF vardır. VR için izlenen bir ekseni tanımlamak için DoF kullanılır. İzleme, donanım kullanarak eksenler üzerindeki açı veya mesafe değişikliğini izleme yeteneğinden gelir.


FoV – Field of View (Görüş alanı) nedir: İnsanların görüş alanı dikeyde ve yatayda yaklaşık 180 derecedir. Bu nedenle sanal gerçeklik deneyimi için ekranda gösterilen görüntününde olabildiğince bu oranlara olması gerçeklik deneyimini artıran bir unsur olarak karşımıza çıkar. Mesala Valve Index ve HP Reverb 130 derecelik bir görüş alanı sunarken, Oculus Rift, HTC Vive 110 derece, PSVR ve Oculus Quest ise 100 derecelik bir görüş alanı sunuyor.


HMD – Head Mounted Display – Başa takılan ekran (HMD) nedir: başın üzerine veya kaskın bir parçası olarak (havacılık uygulamaları için Miğfer monteli ekran), birinin önünde veya her birinin önünde küçük bir ekran optiği bulunan bir görüntüleme aygıtıdır. Bir HMD’nin oyun, havacılık, mühendislik ve tıp gibi birçok kullanımı vardır. Sanal gerçeklik başlıkları ve akıllı gözlükler de bir çeşit HMD’dir. (Wikipedia) (Imgur’dan açıklayıcı bir infografik)


Holographic Display – Holografik görüntü nedir: Üç boyutlu sanal bir görüntü oluşturmak için ışık kırınımından yararlanan bir görüntü türüdür. Holografik görüntüler, izleyicinin görüntüyü görebilmesi için herhangi bir özel gözlük veya harici ekipman yardımı gerektirmedikleri için diğer 3 boyutlu görüntü formlarından ayrılır. (Wikipedia)


Holographic Screen – Holografik ekran nedir: Bir video projektörün projeksiyon yüzeyi için özel kaplamalı cam kullanan iki boyutlu bir ekran teknolojisidir.


HR – Hyper Reality – Hiper gerçeklik nedir: Henüz konsept aşamasında olan bu teknoloji rüya aleminden hallice duruyor 🙂


IPD – interpupillary distance – gözbebekleri arası mesafe


LBE – Location-Based Entertainment – Konum tabanlı eğlence


MR – Mixed Reality – Karma/zengin gerçeklik nedir: Gerçek ve sanal dünyaların, fiziksel ve dijital nesnelerin gerçek zamanlı olarak bir arada var olduğu ve etkileşime girdiği yeni ortamlar ve görselleştirmeler üretmek için birleşmesidir.


Oculus Link – Oculus Quest’i bilgisayara bağlamak için gerekli USB Type-C kablosu. (Resmi Destek Sayfası)


OpenXR – OpenXR nedir: Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik platformlarına ve cihazlarına erişim için açık, telifsiz bir standarttır. Khronos Grubu konsorsiyumu tarafından yönetilen bir çalışma grubu tarafından geliştirilmiştir. Bir çok firma tarafından desteklenen standart ile kısaca bir VR uygulama yazıp, markadan bağımsız olarak uyumlu tüm başlıklarda çalışması mümkün olabilmektedir.


PPD – Pixel per degree nedir: Görüş alanını hesaba katan bir piksel yoğunluğu ölçüsü.


Smart Glasses – Akıllı gözlük nedir: Giyenin yanında veya gördüklerine bilgi ekleyen giyilebilir bilgisayar gözlükleridir.


VR Tour – Sanal tur nedir: genellikle bir dizi video veya fotoğraftan oluşan mevcut bir konumun simülasyonudur. Ses efektleri, müzik, anlatım ve metin gibi diğer multimedya öğelerini de kullanabilir.


WebAR – WebAR nedir: Bir web sayfasında düzenlenen Artırılmış Gerçeklik deneyimi için Web tabanlı Artırılmış Gerçeklik’in kısaltmasıdır. Kullanıcıların tek bir iOS veya Android akıllı telefon kamerası aracılığıyla Artırılmış Gerçeklik deneyimini görüntülemek için web sayfasının URL’sine gitmenin yeterli olduğu anlamına gelir.


WebVR – WebVR nedir: Uygulamaların bir web tarayıcısında HTC Vive, Oculus Rift, Google Cardboard veya Açık Kaynak Sanal Gerçeklik (OSVR) gibi cihazlarla etkileşime girmesini sağlayan deneysel bir JavaScript (API) uygulama programlama arabirimidir. Firefox ve Chromium tabanlı tarayıcılarda kullanılmış fakat WebVR API’nın yerini, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik cihazlarını aynı anda temsil edebilen daha güçlü bir WebXR API’ye bırakmasıyla emekli edilmiş ve artık kullanılmamaktadır.


WebXR – WebXR nedir: Son yılların yükselen trendlerinden olan WebXR, web üzerinden VR ( Sanal Gerçeklik) ve AR ( Artırılmış Gerçeklik) deneyimleri sağlamayı amaçlayan bir JavaScript API. Aslında 2016 yılında WebVR olarak başlayan macera artırılmış gerçekliğin de eklenmesi ile Genişletilmiş Gerçeklik (XR — Extended Reality) adını aldı.


XR – Extended Reality – Genişletilmiş gerçeklik nedir: Sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR) ve karma gerçeklik (MR) teknolojileri bir araya getiren genel bir kavramdır. Genişletilmiş gerçeklik veya XR nispeten yeni bir terim olmakla birlikte fiziksel ve sanal dünyaları birleştirerek kullanıcı için tamamen sürükleyici bir deneyim yaratır.


Sizin bildiğiniz ya da yukarıda olması gerektiğini düşündüğünüz terimleri yorumlara yazarsanız hızlı bir şekilde yazıya ekleyeceğim.

Sanal Gerçeklik Notları – 1

  • (1) Oculus Quest’in yeni versiyonunun fotoğrafı bir twitter hesabı tarafından sızdırıldı.
  • (2) Oculus VR başlıkları için sosyal etkileşim odaklı bir güncelleme yayınladı.
  • (3) Oculus Browser’a tam el ve parmak izleme özelliği içeren güncelleme geldi.
  • (4) Koreli bir haber sitesi, LG’nin artırılmış gerçeklik gözlüğü planlarını sızdırdı.
  • (5) Artırılmış gerçeklik firması BlippAR, cep telefonu firması için AR destekli dünyanın ilk canlı lansmanını gerçekleştirdi.
  • (6) Facebook VR gözlükler için holografik ekran üzerinde çalışıyor. Hatta bunun nasıl çalıştığını açıklayan teknik bir döküman bile yayınladılar.
  • (7) Oculus Quest ve Rift Store’da artık Oculus SDK’ları yerine OpenXR ile yapılan VR uygulamaları kabul etmeye başladı.

(1) İlk ve bu haftanın flaş haberi; Oculus Quest 2’ye ait olduğunu düşünülen fotoğrafların internete sızması oldu.

Mayıs Ayı’nda HP Reverb G2 sanal gerçeklik başlığı tanıtılmadan bir kaç gün önce fotoğrafları hesabından paylaşan WalkingCat takma adlı twitter kullanıcısı bu ay da Oculus VR başlığına ait fotoğrafları sızdırdı. Dahası fotoğraf paylaşıldıktan sonra bu sefer reddit’in oculus tartışma forumlarında daha ayrıntılı ve hemen hemen her açıdan çekilmiş diğer fotoğraflarının yer alması fazla uzun sürmedi. 15 Eylül tarihini de ortaya atan WalkingCat, Temmuz sonunda üretime gireceği ayyuka çıkan vr başlığının tanıtım tarihini de sızdırmış oldu.

Fotoğraflarda ilk göze çarpan detay tabi ki beyaz renkli başlığın gelecek olması. Bunun haricinde kafaya sabitleme kayışı ve daha geniş açılı kamera yerleşimi yeni tasarım hakkında ipuçları veriyor. Stereo ses sistemine sahip olduğu anlaşılan başlığın artık kulaklık gerektirmemesi de dikkat çeken detaylardan biri. 

(2) Bu arada Oculus hali hazırdaki başlıklarını geliştirmeyi sürdürüyor. Multiplayer ve sosyal etkileşim özellikleri üzerine güncelleme alan Oculus platformu ile artık ‘Herkese açık partiler‘ ve ‘Birlikte seyahat‘ özellikleri ile sosyal etkileşim bağlamında yeni özellikler olarak tanıtıldı. Sesli çağrılar yaparak mevcut arkadaşlarınız veya yeni tanışacağınız kişilerle birlikte herkese açık partiler verebilir, oyun oynayabilir, sanal gerçeklik dünyasında seyahat edebilir ve sesli sohbetler gerçekleştirebilirsiniz. Sistem tüm bunlar için toplamda 8 kişiye kadar etkileşim imkanı sağlıyor. Facebook tarafında da geliştirmelere giden Oculus, arkadaş bulmayı kolaylaştıran ve bazı gizlilik kontrolleri üzerinde de iyileştirmeler yapmış.

(3) Oculus Browser’ı da güncelleyen Oculus, sessiz sedasız deneysel bir özelliği yeni tarayıcısına ekledi. Bu güncelleme ile WebXR projeleri için tam parmak ve el izleme desteğini geldi. Bu özellik, şu anda her ikisi de ‘deneysel‘ kabul edilen bir el izleme API‘sı ve timewarp katman desteği ile birlikte gelen son 10.2 Oculus Browser’ın içinde piyasaya sürüldü.

Oculus Browser Ürün Yöneticisi Jacob Rossi, haberi twitter üzerinden duyurdu ve sırasıyla Web izleme ve sayfa izleme katmanı desteğini gösteren bir WebXR test sayfası aracılığıyla bazı örnekler verdi. Oldukça iyi çalıştığı belli olan teknolojinin kullanım alanlarının artacağını düşünmek yanlış olmaz.

(4) Koreli bir haber sitesi, LG’nin artırılmış gerçeklik gözlüğü planlarını sızdırdı. Koreli teknoloji haber sitesi etnews‘e göre LG‘den 2021 yılının sonuna doğru süper hafif (80 gr’dan az olduğu söyleniyor) AR gözlüğü gelmesi olası görünüyor. Habere göre Japon Telekom devi NTT DoCoMo ile işbirliğine giden LG Electronics gelecek yılın sonuna doğru Japonya’da artırılmış gerçeklik gözlüğünü piyasaya sürecek. LG’nin CTO’su önderliğinde geliştirilen artırılmış gerçeklik gözlüğünün bir prototipinin hazır olduğu bile söyleniyor.

(5) Artırılmış gerçeklik firması BlippAR, cep telefonu firması OnePlus’ın yeni modeli Nord için AR destekli dünyanın ilk canlı lansmanını gerçekleştirdi. Etkinliğe katılmadan önce davetiye kodu, iOS veya Android telefon ve arkanıza yaslanmanız için rahat bir koltuğun gerektiği lansmanın artırılmış gerçeklik ile evinizin oturma odanızın ortasına gelmesi oldukça ilgi çekti.

Öte yandan işin basın tarafına bakarsak, daha önce editörlerin dünyanın bir ucundan diğer ucuna giderek, diğer yüzlerce editörle cebelleşerek iletmeye çalıştığı bilgileri alması için artık rahat bir koltuk, şarjı dolu bir telefon ve stabil bir internet bağlantısı gerekiyor olması, yeni nesil habercilik için oldukça manidar olduğunu düşünüyorum.

(6) Facebook VR gözlükler için holografik ekran üzerinde çalışıyor. Bu etkileyici teknolojinin nasıl çalıştığını açıklayan matematiksel formüllerle dolu teknik bir döküman bile yayınladılar. Ben bir şey anlamadım isterseniz bir de siz şansınızı deneyin. Son kullanıcı olarak bence akılda tutmamız gereken bir şey varsa o da Facebook’un ar-ge merkezinin en çok üzerinde çalıştığı konulardan birinin de VR ile ilgili teknolojiler olduğu gerçeği.

Araştırmanın detaylarına gelirsem, holografik görüntü teknolojisi kullanarak bugüne kadar ki en ince VR gözlük konseptiyle ilgili araştırma yayınladı. Facebook Reality Labs, polarizasyon tabanlı optik katlama ve holografik lensler yardımıyla sadece 9 mm kalınlığında fonksiyonel bir VR gözlüğü oluşturmayı başardı. Henüz ‘proof of consept’ aşamasında olan araştırmanın insan gözünün görme kapasitesinin tamamına yakınını kullanma potansiyeli olduğu söyleniyor. Güneş gözlüğü şeklinde bir VR gözlüğü sektördeki her şirketin rüyalarını süslüyor. Bu hikaye daha yeni başlıyor ve ben  gelişmeleri takip etmeye devam edeceğim.

(7) Bu haftanın en güzel haberini sona sakladım. En azından gelişmenin VR başlık kullanıcılarının hayatına çabucak girme potansiyeli var.  Oculus, yayınladığı yeni bir güncelleme ile Oculus SDK’ları yerine OpenXR ile yapılan VR uygulama gönderimleri kabul etmeye başladı. Bu habere de en çok uygulama geliştiricileri sevindi.

Facebook, Microsoft, Nvidia, Sony, Valve ve AMD gibi bir çok firma tarafından desteklenen OpenXR, VR ve AR donanımı, oyun motorları ve içerik arasındaki temel bağlantıyı birleştirmeyi ve birlikte çalışabilir ekosistem oluşturmayı amaçlayan telifsiz bir standart. Geliştirici yazdığı uygulamayı, mesela, aynı anda Oculus Quest, Rift, HTC Vive, SteamVR, HoloLens ve uyumlu bir çok gözlük platformu ile çalışabilir kılacak. Geliştiriciler, bu sayede tabiri caizse bir taşla kuş sürüsü vurabilecek.

Dünyanın en büyük teknoloji firmaları tarafından desteklenen bir standartın, sektörün en çok satan VR başlıklarınca da resmen kabul edilmeye başlanması oldukça umut verici bir gelişme. Son aylarda artan satış rakamları bu söylediklerimi destekler nitelikte.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere…

Sağlıcakla kalın…

Samsung VR video platformunu kapatıyor

Samsung XR (eski Samsung VR), şirketin hem premium hem de kullanıcı tarafından yüklenen içeriğe sahip VR video barındırma platformunu kapatacağını duyurdu.

Platformu sonlandırırken izleyecekleri yol haritasını şu şekilde paylaşmışlar:

  • 11 Mayıs itibari ile 360° video yükleme yapılamayacak ve tüm Samsung XR ve Samsung VR video istemcileri artık güncelleme alamayacak.
  • 2. aşamada 30 Haziran 2020’den itibaren:
    Samsung VR Video uygulaması artık Oculus GoOculus Rift veya Oculus Quest’te desteklenmeyecek ve Oculus mağazasından kaldırılacak.
  • 30 Eylül 2020’den itibaren ise:
    Tüm Samsung XR kullanıcı hesapları devre dışı bırakılacak ve kaldırılacak. Tüm kullanıcıların hesap bilgileri ve ilişkili veriler Samsung XR hizmetinden kalıcı olarak silinecek.
    Yayınlanmış tüm videolar Samsung XR hizmetinden kaldırılacak. Veriler silindikten sonra artık kurtarılamaz. Samsung XR herhangi bir videonun silinmesinden kaynaklanan hiçbir kayıptan sorumlu olmayacak.
    Samsung VR Video uygulaması artık Samsung Gear VR veya Windows Odyssey’de desteklenmeyecek. Bu uygulama Oculus ve Microsoft Mixed Reality mağazalarından da kaldırılacak.
    Samsung XR mobil uygulaması Android cihazlarda artık desteklenmeyecek. Bu mobil uygulama Galaxy Store ve Google Play’den de kaldırılacak.

Neden böyle bir karar alındığı veya gelecekte sanal gerçeklik ile ilgili planları hakkında bir açıklama yapılmamış. Samsung gibi bir firmanın yeni nesil teknolojilerden fazla uzak kalmayacağını ve daha iddialı bir geri dönüş yapacaklarını düşünüyorum. Özellikle son aylarda Apple‘ın artırılmış gerçeklik ataklarını düşündüğümüzde rekabette geride kalmak istemezler sanırım.

Detaylı bilgili almak veya iletişime geçmek için duyuru sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Görüntü teknolojisinde uzman DigiLens’e Samsung’dan yatırım

Genişletilmiş gerçeklik (XR) için holografik dalga kılavuzu (waveguide) ekran teknolojisinde yenilikçi bir firma olan DigiLens Inc., bugün Samsung Venture Investment Corp’un (Samsung Ventures) DigiLens‘e yatırımı duyuruldu. Samsung Ventures ilk olarak DigiLens’in Seri-C yatırım turunda yer almıştı, şimdi ise tekrar dönüştürülebilir bir borçlanma aracıyla yatırım yaptı. 2003 yılında kurulan firmanın, bugüne kadar 110 milyon dolar yatırım almayı başardığını hatırlatmakta fayda var.

Oldukça dikkat çeken dalga kılavuzlu (waveguide) ekranları ve lazer dalga kılavuzu tabanlı ışın üreticilerinin geliştiricisi olan DigiLens, Artırılmış gerçeklik gözlükleri için gelecekte tüketiciyi fiyat noktasında memnun edecek ürünlerle buluşturmayı amaçlıyor.

Benim de bu haber vasıtasıyla haberdar olduğum şirketin teknoloji nefes kesici gözüküyor. Hafif, taşınabilir ve doyurucu görseller sunan artırılmış gerçeklik gözlüklerinin insanların ulaşabileceği fiyatlara indirmesi ise kulağa harika geliyor. Takip listeme ekledim. Gelişmelerden haberdar edeceğim.

Kaynak:https://www.digilens.com/press-release/digilens-doubles-down-on-its-optical-technology-strategy-with-increased-investment/